جاده

جاده

مکان‌یابی پارکینگ‌های غیرحاشیه‌ای با درنظر گرفتن تقاضای پارک با استفاده از رویکرد تلفیقی فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) (نمونه موردی: شهر کرمان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 دانشیار، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه یزد، یزد، ایران
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد، مرکز پژوهشی حمل و نقل پایدار، دانشگاه یزد، یزد، ایران
چکیده
افزایش جمعیت شهری و رشد مالکیت خودرو، تقاضا برای پارکینگ در بخش‌های مرکزی شهرها را به شکل قابل توجهی افزایش داده و مشکلاتی مانند پارک دوبل، افزایش زمان جستجوی جای پارک، افزایش زمان سفر را به دنبال داشته است.احداث پارکینگ‌های غیرحاشیه‌ای جدید، یکی از سیاست‌های عرضه محور جهت رفع مسائل فوق است. با توجه به محدودیت فضایی و منابع مالی، مکان‌یابی باید به گونه‌ای صورت گیرد که به اتلاف منابع منجر نشده و به نیاز واقعی شهر پاسخ دهد. در این پژوهش، به منظور افزایش کارایی و بهره‌وری پارکینگ‌های غیرحاشیه‌ای، علاوه بر مجموعه‌ای از معیارهای مطرح در مطالعات پیشین جهت مکان‌یابی پارکینگ غیرحاشیه‌ای، تقاضای پارک و به تبع آن میزان کمبود فضای پارک به عنوان عاملی کلیدی مدنظر قرار گرفت. بدین منظور ابتدا با کنکاشی در ادبیات موضوع و استفاده از نظرات خبرگان، فهرستی از مهمترین عوامل موثر بر مکان‌یابی پارکینگ غیرحاشیه‌ای تهیه و با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، ضریب اهمیت آن‌ها تعیین شد. نتایج نشان داد که از نظر نخبگان عوامل فاصله از مراکز جذب سفر و میزان کمبود پارکینگ بیش‌ترین اهمیت را دارند. فاصله از معابر اصلی، فاصله از پارکینگ‌های موجود و ارزش ملک به ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. در یک مطالعه موردی برای شهر کرمان، 15 محدودة عملکردی کمبود پارکینگ شناسایی شد. در نهایت بر مبنای نتایج روش AHP و با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، در هر کدام از محدوده‌های کمبود پارکینگ، زمین‌های مناسب جهت افزایش ظرفیت پارکینگ (از طریق طبقاتی‌کردن پارکینگ‌های موجود یا احداث پارکینگ جدید) پیشنهاد گردید.
کلیدواژه‌ها

- اسکندری، مهدی، شاهنده، علی، شتاب بوشهری، نادر و افتخاری، قدرت (1392). ارائه یک مدل کمی برای مکان‌یابی پارکینگ‌های غیرحاشیه‌ای بر روی شبکه حمل‌ونقل شهری. پنجمین کنفرانس برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، مشهد، ایران.
- افضلی، آتیکه و مقنعی طبری، مسعود (1403). مکانیابی پارکینگ‌های عمومی با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی و فرایند تحلیل شبکه. فصلنامه علمی-پژوهشی اطلاعات جغرافیایی «سپهر»، 33(129)، 89-79.
- بغفوری، حسین. فتوحی، صمد و مسجدی، نجمه (1395). بررسی توزیع فضایی-مکانی پارکینگ‌های عمومی و مکان‌یابی بهینه آن (مطالعه موردی: منطقه 2 و 8 شهرداری شیراز). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 24(7)، 190-173.
- دانشگاه تربیت مدرس (1403). گزارش مطالعات جامع حمل و نقل شهر کرمان و حومه: آماربرداری.
- دانشگاه صنعتی اصفهان (1392). مطالعات جامع حمل‌ونقل کلان‌شهر اصفهان.
- دهقانپور، علیرضا، سلمانی ندوشن، محمد‌علی و رضایی، حجت. (1397). مکان‌یابی محل‌های مناسب جهت احداث پارکینگ‌های عمومی با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی (مطالعه موردی: بافت قدیم شهر یزد). فصلنامه جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای)، 8(4)، 3333-323.
- سرایی، محمد‌حسین. و قانعی بافقی، روح‌الله (1390). ارزیابی و مکانیابی پارکینگ‌های عمومی در بافت مرکزی شهر یزد. چشم‌انداز جغرافیایی (مطالعات انسانی)، 6(15)، 8870.
- شهابی، هیمن. برزگر، صادق. کیهان‌فرد، سروش. و کیهان‌فرد، سعید (1390). مقایسه و ارزیابی روش‌های رتبه‌ای و AHP
در مکان‌یابی پارکینگ‌ها (مطالعه موردی: ناحیه 4 منطقه 15 تهران). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 18(21).
- صادقی دروازه، سعید. قاسمی، احمد‌رضا. رسولی تیله نوئی، ندا.، و شول، عباس  (1396). مکان‌یابی پارکینگ‌های مکانیزه با رویکرد توسعه پایدار (مورد مطالعه: شهر قم). اقتصاد و مدیریت شهری، (21)، 111127.
- غضنفرپور، حسین. آقاعلیخانی، مرضیه. افشارمنش، حمیده و قلی زاده، آیلا (1394). نیازسنجی پارکینگ‌های عمومی در مناطق شهری با استفاده از مدل‌های ریاضی و آماری موردشناسی: شهر کرمان. جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، 5(14)، 138-123.
- قاضی عسگری، آرمان. و ورشوساز، مسعود (1383). ارائه روشی مناسب جهت مکانیابی پارکینگ عمومی. همایش ژئوماتیک 83، تهران، ایران.
- قنبری، حسین. نوبخت حقیقی، شهاب و محمدی، مریم (1396). مکان‌یابی پارکینگ‌های طبقاتی در شهر رشت. پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، 8(1)، 62-41.
- قنبری، سیروس. و قاضی عسکرنایینی، آرمان (1390). ارزیابی روش‌های مختلف مکانیابی در مدیریت احداث پارکینگ‌های عمومی در مرکز تجاری شهر اصفهان با استفاده از GIS. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 22(2)، 198-183.
- کامیابی، سعید. و طاهری، سید‌مجتبی (1394). بررسی و مکان‌یابی مراکز پارکینگ طبقاتی با استفاده از روش AHP و TOPSIS (مطالعه موردی: شهر سمنان). مطالعات برنامه‌ریزی شهری، 3(9)، 41-27.
- گروه مشارکت مهندسین مشاور طرح هفتم و مهندسین مشاور آوند طرح و اندیشه (1398). مطالعات بازنگری طرح جامع حمل‌ونقل شهر قم.
- Babaei, M. (2024). Determination of car park locations to accommodate maximum dynamic demand. Transportmetrica B: Transport Dynamics, 12(1), 2422357.
-­Ben-Joseph, E. (2012). Rethinking a lot.
The design and culture of parking, MIT Press.
- Benítez, J., Delgado-Galván, X., Izquierdo, J., & Pérez-García, R. (2011). Achieving matrix consistency in AHP through linearization. Applied Mathematical Modelling, 35(9),
4449–4457.
- Darko, A., Chan, A. P. C., Ameyaw, E. E., Owusu, E. K., Pärn, E., & Edwards, D. J. (2019). Review of application of analytic hierarchy process (AHP) in construction. International Journal of Construction Management, 19(5), 436–452.
-­Dehghani, A., & Soltani, A. (2024).
Site selection of car parking with the GIS-based fuzzy multi-criteria decision making. International Journal of Information Technology & Decision Making, 23(02),
715–740.
- Farzanmanesh, R., Naeeni, A. G., & Abdullah, A. M. (2010). Parking site selection management using fuzzy logic and multi criteria decision making. Environment Asia, 3(3), 109–116.
-­Françozo, R. V., Junior, L. S. V. U., Carrapateira, E. S., Pacheco, B. C. S., Oliveira, M. T., Torsoni, G. B., & Yari, J. (2023).
A web-based software for group decision with analytic hierarchy process. MethodsX, 11, 102277.
- Hrelja, R., & Rye, T. (2023). Decreasing the share of travel by car. Strategies for implementing ‘push’or ‘pull’measures in a traditionally car-centric transport and land use planning. International Journal of Sustainable Transportation, 17(5), 446-458.
- Hosseinlou, M. H., Balal, E., Massahi, A., & Ghiasi, I. (2012). Developing optimal zones for urban parking spaces by Arc GIS and AHP. Indian Journal of Science and Technology, 5(11), 3618–3622.
-­Iqbal, A. S. (2020). A GIS-based parking demand analysis and site selection for parking area: Pendik-Istanbul case. In: Gebze Technical University.
- Jonuzi, E., Alkan, T., Durduran, S. S., & Selvi, H. Z. (2024). Using GIS-supported MCDA method for appropriate site selection of parking lots: The case study of the city of Tetovo, North Macedonia. International Journal of Engineering and Geosciences, 9(1), 86–98.
- Kazazi Darani, S., Akbari Eslami, A., Jabbari, M., & Asefi, H. (2018). Parking lot site selection using a fuzzy AHP-TOPSIS framework in Tuyserkan, Iran. Journal of Urban Planning and Development, 144(3), 04018022.
Kriswardhana, W., Toaza, B., Esztergar-Kiss, D., & Duleba, S. (2025). Analytic hierarchy process in transportation decision-making: A two-staged review on the themes and trends of two decades. Expert Systems with Applications, 261, 125491.
- Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4).
-­Miller, L. A., & Lovler, R. L. (2018). Foundations of psychological testing:
A practical approach.
Sage publications.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
- Milosavljevic, N., & Simicevic, J. (2019). Sustainable Parking Management: Practices, Policies, and Metrics. Elsevier.
- Ortega, J., Moslem, S., Palaguachi, J., Ortega, M., Campisi, T., & Torrisi, V. (2021).
An integrated multi criteria decision making model for evaluating park-and-ride facility location issue: A case study for Cuenca city in Ecuador. Sustainability, 13(13), 61-74.
-­Pitale, A. M., Parida, M., & Sadhukhan, S. (2022). GIS-MCDM–based approach to determine the potential facility locations for park-and-ride facilities along transit corridors. Journal of Urban Planning and Development, 148(1), 05021065.
-­Saaty, T. L., & Vargas, L. G. (2012). Models, Methods, Concepts & Applications of the Analytic Hierarchy Process, Springer .
- Sonar, H. C., Khanzode, V. V., & Akarte, M. M. (2021). Ranking of additive manufacturing implementation factors using analytic hierarchy process (AHP). Journal of The Institution of Engineers (India): Series C, 102(2), 421–426.