جاده

جاده

تحلیل اثرات توسعه حمل‌ونقل و لجستیک بر شاخص‌های کلان اقتصادی ایران با استفاده از رویکرد علیت گرنجر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد، گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری، گروه برنامه‌ریزی حمل‌ونقل، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه علم‌وصنعت ایران، تهران، ایران
چکیده
توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و لجستیک یکی از پیش‌نیازهای بنیادین رشد پایدار و ارتقای رقابت‌پذیری اقتصاد ملی به‌شمار می‌آید و از کانال‌هایی چون کاهش هزینه‌های مبادله، بهبود دسترسی فضایی و افزایش کارایی زنجیره تأمین بر متغیرهای کلان اقتصادی اثر می‌گذارد. از این‌رو، تحلیل رابطه پویا و درون‌زا میان توسعه حمل‌ونقل و شاخص‌های کلان اقتصاد، برای سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد اهمیت ویژه‌ای دارد. این پژوهش با استفاده از داده‌های سری زمانی ایران در قالب مدل خودرگرسیون برداری (VAR)، به بررسی برهم‌کنش بین توسعه حمل‌ونقل و متغیرهای تولید ناخالص داخلی، تورم، بیکاری، شاخص سهام، نرخ ارز و نقدینگی می‌پردازد. نتایج آزمون‌های مقدماتی نشان داد که مشخصات آماری متغیرها برای برآورد مدل VAR مناسب است و وقفه بهینه مدل بر اساس معیارهای اطلاعاتی در سطح دو دوره تعیین شد. برآورد مدل VAR با ضریب تعیین تعدیل‌شده حدود 0.98 برای معادله مربوط به توسعه حمل‌ونقل، حاکی از قدرت تبیینی بسیار بالای مدل است. بر اساس آزمون علیت گرنجر، توسعه حمل‌ونقل به‌طور معنادار علت گرنجری رشد تولید ناخالص داخلی، بهبود عملکرد شاخص سهام و افزایش نقدینگی بوده و در مقابل، برخی متغیرهای کلان نیز به‌صورت معنادار بر حمل‌ونقل اثرگذارند. نتایج تجزیه واریانس خطای پیش‌بینی نشان می‌دهد که در افق بلندمدت، سهم شوک‌های حمل‌ونقل در تبیین نوسانات تولید ناخالص داخلی و نقدینگی به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای افزایش یافته و توابع عکس‌العمل آنی نیز بیانگر تأثیر مثبت و پایدار شوک‌های حمل‌ونقل بر رشد اقتصادی و عملکرد بازار سرمایه هستند.
کلیدواژه‌ها

- پهلوانی، مصیب؛ مهرابی‌بشرآبادی، حسین؛ و افشارپور، مهلا (۱۳۹۳). بررسی تأثیر توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل بر رشد اقتصادی استان‌های ایران. تحقیقات مدل‌سازی اقتصادی، ۴(۱۶)، 99-127.
- خاکساری، علی (۱۳۹۵). تخمین مدل تأثیر توسعه حمل‌ونقل ریلی بر رشد اقتصادی کشور طی سال‌های ۱۳۵۰۱۳۸۹. پژوهشنامه حمل‌ونقل، ۱۳(۲). 25-10.
- دائی‌کریم‌زاده، سعید؛ عمادزاده، مصطفی؛ و کامکار دلاکه، هادی (۱۳۸۸). اثر سرمایه‌گذاری دولت در بخش حمل‌ونقل بر رشد اقتصادی در ایران. مدل‌سازی اقتصادی، ۳(۴)، 82-63.
- دهقانی‌شبانی، زهرا؛ و عظیم، نازنین (۱۳۹۹). تأثیر قیمت حمل‌ونقل جاده‌ای بر شاخص قیمت بخش‌های مختلف اقتصادی در ایران. مطالعات مدیریت ترافیک، ۱۵(۲)، 164-131.
- رضایی‌ارجرودی، عبدالرضا؛ و تسبیحی، آمنه (۱۳۸۶). ارائه مدل ارتباطی توسعه حمل‌ونقل و رشد اقتصادی در ایران بر مبنای الگوی رگرسیون برداری. پژوهش‌های رشد و توسعه پایدار، ۶(۲)، 125-138.
- ضرغامیان‌پور، فریبا؛ شریفی‌رنانی، حسین؛ و قبادی، سارا (۱۴۰۳). نقش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در اثرگذاری عملکرد لجستیک و کیفیت نهادی بر رشد اقتصادی ایران. اقتصاد و تجارت نوین، ۱۹(۳)، 101-76.
-مرکز پژوهش‌های اتاق ایران (۱۳۹۶). اهمیت و تحولات بخش لجستیک در اقتصاد ایران طی دوره ۱۳۶۵۱۳۹۵. اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران.
 
-Aschauer, D. A. (1989). Is public expenditure productive? Journal of Monetary Economics, 23(2), 177–200.
-Lakshmanan, T. R. (2011). The broader economic consequences of transport infrastructure investments. Journal of Transport Geography, 19(1), 1–12.
-Farhadi, M. (2015). Transport infrastructure and long-run economic growth in OECD countries. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 74, 73–90.
-Barro, R. J. (1990). Government spending in a simple model of endogenous growth. Journal of Political Economy, 98(5, Pt. 2), S103–S125.
-Krugman, P. (1991). Increasing returns and economic geography. Journal of Political Economy, 99(3), 483–499.
-Blanchard, O. J., & Galí, J. (2010). Labor markets and monetary policy: A New Keynesian model with unemployment. American Economic Journal: Macroeconomics, 2(2), 1–30.
-Levine, R. (1997). Financial development and economic growth: Views and agenda. Journal of Economic Literature, 35(2), 688–726.
-Granger, C. W. J. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica, 37(3), 424–438.
-Lucas, R. E., Jr. (1988). On the mechanics of economic development. Journal of Monetary Economics, 22(1), 3–42.
-Romer, P. M. (1986). Increasing returns and long-run growth. Journal of Political Economy, 94(5), 1002–1037.
-Banister, D., & Berechman, Y. (2001). Transport investment and the promotion of economic growth. Journal of Transport Geography, 9(3), 209–218.
-Saidi, S., Mani, V., Mefteh, H., Shahbaz, M., & Akhtar, P. (2020). Dynamic linkages between transport, logistics, foreign direct investment, and economic growth: Empirical evidence from developing countries. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 141, 277–293.
-Fujita, M., Krugman, P., & Venables, A. J. (1999). The spatial economy: Cities, regions, and international trade. MIT Press.
-OECD. (2021). OECD transport outlook 2021. OECD Publishing.
-Ojala, L., Arvis, J.-F., Shepherd, B., Wiederer, C., Raj, A., Dairabayeva, K., & Kiiski, T. (2018). Connecting to compete 2018: Trade logistics in the global economy. World Bank.
-Rietveld, P., & Vickerman, R. (2004). Transport in regional science: The “death of distance” is premature. Papers in Regional Science, 83(1), 229–248.
-Ojala, L., Arvis, J.-F., Shepherd, B., Wiederer, C., Raj, A., Dairabayeva, K., & Kiiski, T. (2018). Connecting to compete 2018: Trade logistics in the global economy. World Bank.
-Limão, N., & Venables, A. J. (2001). Infrastructure, geographical disadvantage, transport costs, and trade. The World Bank Economic Review, 15(3), 451–479.
-Canning, D., & Pedroni, P. (2008). Infrastructure, long-run economic growth and causality tests for cointegrated panels. The Manchester School, 76(5), 504–527.
-Melo, P. C., Graham, D. J., & Brage-Ardao, R. (2013). The productivity of transport infrastructure investment: A meta-analysis of empirical evidence. Regional Science and Urban Economics, 43(5), 695–706.
 -Lean, H. H., Huang, W., & Hong, J. (2014). Logistics and economic development: Experience from China. Transport Policy, 32, 96–104.
-Donaldson, D. (2018). Railroads of the Raj: Estimating the impact of transportation infrastructure. American Economic Review, 108(4–5), 899–934.
-Tang, C. F., & Abosedra, S. (2019). Logistics performance, exports, and growth: Evidence from Asian economies. Research in Transportation Economics, 78, 100743.
-Wu, B., & Levinson, D. M. (2024). A multi-modal analysis of the effect of transport on population and productivity in China. Journal of Transport Geography, 116, 103856.