مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی جاده 1735-062X 34 127 2026 06 22 Comparative Analysis of Railway Alignment and Station Modification Options in Historic Areas (Case Study: Tappeh Hesar, Damghan) تحلیل و مقایسه گزینه‌های اصلاح مسیر و ایستگاه ریلی در محدوده‌های تاریخی (مطالعه موردی: تپه حصار دامغان) 207 222 242663 10.22034/road.2026.577310.2478 FA محمد محسن کبیری نصرآباد دستیار تحقیقاتی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تهران، ایران مسعود فتحعلی استادیار، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تهران، ایران 0000-0002-8635-4605 Journal Article 2026 02 22 The passage of the Tehran–Mashhad railway corridor from the vicinity of the historic site of Tappeh Hesar near the city of Damghan has necessitated the examination of route modification alternatives from technical, economic, and conservation perspectives. In this study, different options—including station relocation, track geometry improvement, and the construction of grade-separated structures—were evaluated using indicators such as attainable train speed, curve radius, construction cost, operational interference, and maintenance expenses. The results indicate that some alternatives lack practical feasibility due to the need for extremely high capital investment and the significant disruption they would cause to operations on this heavily trafficked corridor between Tehran and Mashhad. In contrast, options based on geometric alignment improvements or limited station relocation, requiring substantially lower investment levels, were able to satisfy the functional requirements of the line. Cost estimates show that full station relocation would require far greater expenditure than alignment modification options, while certain geometric corrections can be implemented at considerably lower and more manageable costs. Furthermore, increasing curve radii from small to larger values improves train operational efficiency, reduces maintenance costs, and results in travel time savings. Accordingly, the selection of an optimal alternative depends on decision-making priorities among high-speed rail development goals, required investment levels, existing operational conditions, and cultural heritage protection requirements. The findings of this study can serve as a decision-support framework for railway projects located near historical and archaeological sites. عبور خط ریلی تهران–مشهد از مجاورت محوطه تاریخی تپه حصار دامغان در نزدیکی شهر دامغان، ضرورت بررسی گزینه‌های اصلاح مسیر را از منظر فنی، اقتصادی و حفاظتی مطرح ساخته است. در این پژوهش، گزینه‌های مختلف شامل جابه‌جایی ایستگاه، اصلاح هندسه مسیر و اجرای سازه‌های غیرهمسطح با استفاده از شاخص‌هایی نظیر سرعت قابل دستیابی قطار، شعاع قوس‌ها، هزینه احداث، تداخل بهره‌برداری و هزینه‌های نگهداری ارزیابی شدند. نتایج نشان داد برخی گزینه‌ها به دلیل نیاز به سرمایه‌گذاری بسیار سنگین و ایجاد اختلال قابل‌توجه در بهره‌برداری محور پرتردد، فاقد توجیه اجرایی هستند؛ در حالی که گزینه‌های مبتنی بر اصلاح هندسی مسیر یا انتقال محدود ایستگاه، با سطح سرمایه‌گذاری به‌مراتب کمتر، توانسته‌اند الزامات عملکردی مسیر را تأمین کنند. برآوردها نشان داد انتقال کامل ایستگاه مستلزم هزینه‌ای به‌مراتب بالاتر از گزینه‌های اصلاح مسیر است، در حالی که برخی اصلاحات هندسی با هزینه‌ای به‌مراتب پایین‌تر و در محدوده‌ای قابل‌مدیریت قابل اجرا هستند. همچنین افزایش شعاع قوس‌ها از مقادیر کم به مقادیر بزرگ‌تر، موجب بهبود راندمان حرکت قطار، کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری و صرفه‌جویی زمانی در سیر قطار می‌شود. بر این اساس، انتخاب گزینه بهینه وابسته به اولویت‌های تصمیم‌گیری میان توسعه خطوط با ارتقای سرعت، سطح سرمایه‌گذاری مورد نیاز، شرایط بهره‌برداری موجود و الزامات حفاظت از میراث فرهنگی بوده و نتایج این مطالعه می‌تواند به‌عنوان چارچوبی تصمیم‌یار در پروژه‌های ریلی واقع در مجاورت محوطه‌های تاریخی مورد استفاده قرار گیرد. https://road.bhrc.ac.ir/article_242663_1dac73d140ce7231e4d8388eabd551e0.pdf