جاده

جاده

تحلیل ارتباط فضایی کاربری اراضی با حمل‌ونقل پایدار شهری (مطالعه موردی: مناطق شهری ارومیه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران
2 دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران
چکیده
امروزه حمل‌ونقل با کلیه جنبه‌های زندگی شهری در ارتباط هست. بنابراین برای نیل به اهداف توسعه پایدار شهری بایستی رابطه حمل‌ونقل و کاربری اراضی شهری به‌موازات هم موردبررسی قرار گیرد. مکان گزینی نامناسب کاربری‌های شهری ازجمله کاربری‌های خدماتی، تجاری واداری، تجاری پر تقاضا تأثیرات نامطلوبی در ترافیک و حمل‌ونقل شهری به همراه خواهد داشت. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی موضوع تأثیر کاربری اراضی و حمل‌ونقل شهری با رویکرد پایدار را در مناطق شهری ارومیه موردبررسی قرار داده است. داده‌های موردنیاز از طریق اسنادی و کتابخانه‌ای جمع‌آوری‌شده است. بررسی شاخص‌های مهمی همچون نسبت کاربری‌های خالص به ناخالص، حجم خودروها، سفرهای تولیدشده توسط کاربری‌های عمومی مستقر در مناطق و معیارهای آلودگی نشان می‌دهد که رابطه نامناسبی بین کاربری اراضی و حمل‌ونقل شهری وجود داشته و برخی از مناطق با تمرکز و تراکم شدید کاربری‌های جاذب سفر روبرو هستند. بطوریکه منطقه چهار شهری با مساحت کمتر از سایر مناطق از کاربری خالص بیشتر و ناخالص کمتری برخوردار بوده و به‌تبع آن سفرهای درون‌شهری به مقصد این منطقه، حجم خودرو و میزان مصرف بنزین نسبت به مساحت آن بیشتر از سایر مناطق هستند. بر این اساس ترافیک و ازدحام خودرو در این منطقه نسبت به سایر مناطق بیشتر است. ضرورت دارد با برنامه‌ریزی مناسب و با در نظر گرفتن مقررات منطقه بندی و انتقال کاربری شلوغ و پرترافیک به مناطق دیگر زمینه ایجاد تعادل در استقرار کاربری‌ها و تحقق حمل‌ونقل پایدار شهری فراهم شود.
کلیدواژه‌ها

  • احدی، م. و شاه حسینی، ل.، (1400). اصول توسعه‌ی مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی در مناطق شهری (مطالعه‌ی موردی: منطقه‌ی سه شهر قزوین). پژوهش‌های جغرافیای انسانی (پژوهش‌های جغرافیایی)، دوره پنجاه سوم، شماره دوم.
  • اسدی، م. رهنما، م. و لگزیان، م.، (1391). بررسی رابطه متقابل مدیریت کاربری زمین و وضعیت حمل‌ونقل و ترافیک شهری؛ مطالعه موردی: مجتمع تجاری الماس شرق مشهد. مدیریت شهری، دوره ده ام، شماره سی‌ام.
  • افندی زاده، ش. احمدی‌نژاد، م. کلانتری، ن. و نجفی نژاد، ع.، (1400). مدل‌سازی یکپارچه حمل‌ونقل و کاربری زمین با استفاده از روش‌های شبیه‌سازی (مطالعه موردی: شهر قم). پژوهشنامه حمل‌ونقل، دوره هیجدهم، شماره یکم.
  • امان پور، س. نعمتی، م. و علیزاده، ه.، (1393). ارزیابی و اولویت‌سنجی شاخص‌های پایداری حمل‌ونقل شهری با استفاده از منطق فازی (نمونه موردی: شهر اهواز). فصلنامه‌ی علمی- پژوهشی فضای جغرافیایی، سال چهاردهم، شماره‌ی هفتم.
  • امیری، خ.، (1399). ساماندهی و مدیریت ترافیک شهری با کمک سیستم‌های حمل‌ونقل هوشمند. معماری شناسی، سال سوم، شماره هفدهم.
  • امیری، خ.، (1399). بررسی نقش فرهنگ اجتماعی در حمل‌ونقل و ترافیک شهری. معماری شناسی، سال سوم، شماره هفدهم.
  • امیریان، س. و شاهینی فر، م.، (1398). رابطه الگوی کاربری اراضی با شاخص‌های مؤثر بر پایداری حمل‌ونقل شهری؛ مطالعه موردی شهر کرمانشاه. تحقیقات جغرافیایی، دوره سی و چهارم، شماره سوم.
  • آهنی ، س. و شاه‌حسینی، گ.، (۱۳۹۵). توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی(TOD) گامی جهت دستیابی به رشد شهری هوشمند. دومین اجلاس بین‌المللی یافته‌های نوین پژوهشی در مهندسی عمران معماری و مدیریت شهری، تهران، کنفدراسیون بین‌المللی مخترعان جه. دانشگاه جامع علمی کاربردی.
  • باقری، ع.، (1380). تحلیلی بر کاربری اراضی شهری، مطالعه موردی شهر خوراسگان اصفهان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا ، دانشگاه اصفهان.
  • برادران، و. و آذری خواه، ا.، (1399). ارائه مدل چندهدفه مسیریابی در شبکه سیستم‌های حمل‌ونقل عمومی چندوجهی درون‌شهری. مطالعات مدیریت صنعتی، سال هجدهم، شماره پنجاه هفتم.
  • پویا، ع. پاکدامن، م. فدائی، س. چایچی مطلق، م. و صدرایی، س.، (1400). طراحی مدل بهینه یابی و سیستم پشتیبان تصمیم تعیین ظرفیت تعداد انواع وسایل حمل‌ونقل عمومی خطوط اتوبوس‌رانی شهری. پژوهشنامه حمل‌ونقل، شماره هیجدهم،شماره سوم.
  • جزی، م. و فلاح تفتی، م.، (1401). شناسایی عوامل مؤثر و میزان تمایل به انتخاب روش‌های مختلف هم سواری دوچرخه شخصی با اتوبوس مطالعه موردی: شهر اصفهان. فصلنامه مهندسی حمل‌ونقل، دوره سیزدهم، شماره سوم.
  • جمالی، م. صالحی، ی. و مالمیر، آ.، (1400). شناسایی و رتبه‌بندی شاخص‌های رشد هوشمند شهری با تأکید بر ترافیک و حمل‌ونقل شهری. فصلنامه مدیریت مطالعات ترافیک، شماره شصتم.
  • حاتمی، ا.، (1399). اولویت‌بندی سیاست‌های مدیریت تقاضای حمل‌ونقل در کلان‌شهر تهران با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی. فصلنامه علمی جاده، دوره بیست هشت، شماره صد چهارم.
  • خلجی، ص.، (1400). اثرات تغییر کاربری اراضی بر برنامه‌ریزی کاربری زمین. پژوهش‌های مکانی فضایی، دوره پنجم، شماره سوم.
  • رفیعیان، م. عسگری تفرشی، ح. و صدیقی، ا.، (1389)، کاربرد رویکرد توسعه حمل‌ونقل محور در برنامه‌ریزی کاربری زمین‌های شهری نمونه مطالعه: ایستگاه مترو صادقیه. نشریه برنامه‌ریزی و آمایش فضا (مدرس علوم انسانی)، دوره چهارده، شماره سوم.
  • سامانی نیسانی، ن. آل شیخ، ع. و عابدی، ز.، (1399). برنامه‌ریزی مکانی - زمانی ارائه خدمات حمل‌ونقل شهری عمومی با استفاده از مدل‌های مکان‌مبنا مطالعه موردی: ایستگاه‌های اتوبوس منطقه 6 تهران (مقاله علمی وزارت علوم). نشریه اطلاعات جغرافیایی، دوره بیست نهم، شماره صد پانزده.
  • شفیعی نیکابادی، م. و هاشمی، ف.، (1400). مکان‌یابی پارکینگ‌های طبقاتی با تأکید بر مدیریت توسعه پایدار شهری. فصلنامه جاده، دوره بیست نهم، شماره صد و نهم.
  • شیخ حسنی، ح. و شورجه، م.، (۱۳۹۰). تبیین اثرات برنامه‌ریزی کاربری زمین‌بر حمل‌ونقل شهری. دهمین کنفرانس مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک ایران، تهران، سازمان حمل‌ونقل و ترافیک تهران، معاونت حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران.
  • شیرازی، ح.، (1399). بررسی سیاست‌های کلان حمل‌ونقل عمومی در شهر تهران؛ ضرورت وجود بسته سیاستی هماهنگ. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی (مطالعات راهبردی جهانی‌شدن)، دوره دهم، شماره سی هفتم.
  • شیران، غ. شیرانی، ا. نادران، ع. و حدادی، ف.، (1401). بررسی و تعیین عوامل مؤثر بر انتخاب مکان پیاده راه‌های شهری (مطالعه موردی: شهر قم. فصلنامه مهندسی حمل‌ونقل، دوره سیزدهم، شماره چهارم.
  • غضنفرپور، ح. و قاسمی، م.، (1399). سنجش و ارزیابی سفرهای درون‌شهری با استفاده از مدلTOPSIS، GIS و جاذبه دو قیدی سفر (مطالعه موردی: شهر کرمان). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال بیستم، شماره پنجاه هشتم.
  • غلامی بیمرغ، ی. حسینی، س. شاطریان، م. محمدی، ا.و دهقان جزی، ا.، (1398). ارزیابی سناریوهای مختلف پراکنش فضایی کاربری‌های شهری به‌منظور کاهش حجم ترافیک (مطالعه موردی: کاربری‌های آموزشی شهر کاشان). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، دوره هفتم، شماره سوم.
  • فتاحیان، م. و نورائی، ه.، (1400)­. امکان‌سنجی کاربست رویکرد توسعه مشارکتی حمل‌و‌نقل به‌عنوان روش تأمین مالی رویکرد در ایستگاه‌های مترو محدوده مرکزی شهر اصفهان. فصلنامه مهندسی حمل‌ونقل، دوره سیزدهم، شماره یکم.
  • فرج زاده، م. و سرور، ه.، (1381). مدیریت و مکان‌یابی مراکز آموزشی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: فضاهای آموزشی مقطع راهنمایی منطقه هفت تهران. تحقیقات جغرافیایی، دوره هفدهم، شماره چهارم.
  • کاظمی، م. و حسینعلی، ف.، (1401). مسیریابی چندساعتی مبتنی بر عامل در سیستم حمل‌ونقل عمومی. فصلنامه مهندسی حمل‌ونقل. دوره سیزدهم، شماره سوم.
  • گودرزی، غ. و لر، ر.، (1401). بازطراحی شبکه ‌‌حمل‌ونقل درون‌شهری با رویکرد پایدار (نمونه موردی محور ستارخان). فصلنامه علمی جاده، دوره سی‌ام، شماره صد دوازدهم.
  • مبارکی، ا. و عبدلی، ا.، (1392). تحلیل سلسله‌مراتب مناطق شهر ارومیه بر پایه شاخص‌های توسعه پایدار شهری. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال سیزدهم، شماره سی‌ام.
  • مرزی، ر. قلمرو، س. و عباسپور، گ.، (1401 ). ارزیابی پروژه قطار شهری کرمانشاه بر اساس سیستم حمل‌ونقل پایدار شهری. فصلنامه سیاست‌گذاری شهری و منطقه‌ای، دوره یکم، شماره دوم.
  • مهندسین مشاور طرح و آمایش.، (1389). طرح تجدید طرح جامع شهر ارومیه. وزارت مسکن و شهرسازی،ارومیه.
  • نصراللهی، ز. و پوشدوزباشی، ه.، (1399). برآورد آلودگی هوای ناشی از تردد وسایل نقلیه عمومی درون‌شهری شهرستان یزد. علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، دوره بیست و دوم، شماره دوم.
  • نوریان، ف. فتح جلالی، آ. و ساوجبلاغی، ت.، (1400). تحلیل اثرات کاربری اراضی و شبکه حمل‌ونقل بر انتشار گازهای گلخانه‌ای با رویکرد شهر کم‌کربن. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، دوره چهاردهم، شماره سی و پنجم.
  • وطنخواه، م.و اقدس قریب، ف.، (1388). بررسی اثرات کاربری زمین و توسعه شهری بر حمل‌ونقل سریع همگانی. علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره یازدهم ، شماره سوم.
  • یوسفی نوید، م. رحمانی، ا. وقربانخانی، م.، (۱۳۹۴). ارزیابی و اولویت‌بندی راهکارهای پیاده‌سازی حمل‌ونقل پایدار در کلان‌شهر همدان با رویکرد توسعه‌ی پایدار شهری. چهاردهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک، تهران، معاونت و سازمان حمل‌ونقل ترافیک.
  • Abbas-zadeh, M., and Danesh, L., (2022). Architectural Structure and Historical Timeline of Masjid-i Jami at Urmia. Journal of Iranian Architecture Studies,10,
    91-113.
  • Das, R., (2020). Approach for measuring transportation network resiliency: a case study on Dhaka, Bangladesh. Case Studies on Transport Policy. 8, 586-592.
  • Ghosh, T., Kanitkara, , and Srikanth, R., (2022). Assessing equity in public transportation in an Indian city. Vol.10, 69-89.
  • Guzman, L.A., Escobar, F., Pena, J., and Cardona, R. (2020). A cellular automata-based land-use model as an integrated spatial decision support system for urban planning in developing cities: The case of the Bogotá region. Land Use Policy, Vol.92, 104445.
  • Jin, K., Wang, W., Li, X., Hua, X., and Qin, Sh., (2022). Exploring the robustness of public transportation system on augmented network: A case from Nanjing China. Physica A: Statistical Mechanics and its Applications, Elsevier, V 608.
  • Khayamim, R. Hosseininasab, M., Boushehrib, N. and Karimi, H. (­2020).
    A sustainable approach for selecting and timing the urban transportation infrastructure projects in large-scale networks: A case study of Isfahan, Iran. Sustainable Cities and Society,53.
  • RiahiSamani, A., ShetabBoushehri, Se-N-Sh., and mahmoudi, R. (2021). Reliable Urban Transportation Network Design Problem Considering. Recurrent Traffic Congestions. Advances in Industrial Engineering­, 55, 69-89.
  • Rodrigue, J-P. (2020). The geography of transport systems. New York, Routledge.
  • Sik, p., (1999), Healthy City –­City Psycho. Translating Sepehr Nawabzadeh Shafiei, Municipality, 3.
  • Wei, X. Shen, L. Li, J., and Du, X. (2022). An alternative method for assessing urban transportation carrying capacity. Ecological Indicators, 142, 109299.
  • Zegras, P. (2004). The influence of land use on travel behavior: empirical evidence from Santiago de Chile. Transportation Research Board (TRB), 83th Annual Meeting, Washington,C., CD-R.