جاده

جاده

تبیین استراتژی های کار آمد به منظور ساماندهی آسیب‌پذیری شبکه حمل و نقل نواحی شهری در برابر زلزله (میدان تحقیق: ناحیه 2 منطقه 16 شهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه برنامه‌ریزی اجتماعی، شهری و توسعه منطقه‌ای، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه برنامه‌ریزی اجتماعی، شهری و توسعه منطقه‌ای، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
چکیده
شبکه‌های جاده‌ای به عنوان ستون فقرات سیستم‌های حمل و نقل تلقی می شوند که نقش مهمی در شکوفایی اجتماعی و اقتصادی جوامع دارند. به همین دلیل، توسعه شبکه‌های جاده‌ای با نرخ تاب‌آوری بالاتر برای عملکرد عادی در هنگام وقوع زلزله بسیار مهم است. نمی توان آسیب‌های ناشی از زلزله به شبکه‌های جاده‌ای را به طور دقیق پیش بینی کرد زیرا عوامل مختلفی مانند: سن ، وضعیت ساختمان ها، تراکم جمعیت و در دسترس نبودن منابع برای کاهش خطر است. ناحیه 2 منطقه 16 شهر تهران در واقع همان محله نازی آباد می‌باشد و در زمره قدیمی‌ترین بافت‌های شهر تهران می‌باشد که در جنوب شهر واقع شده است. هدف اصلی این پژوهش این است که با تحلیل اطلاعات اسنادی- میدانی و با استفاده از shapefile محدوده مورد مطالعه در نرم افزار ArcGIS10.3 و با کمک تکنیک SWOT و ماتریس IE به تدوین استراتژی‌های حمل و نقل ناحیه2 منطقه 16شهر تهران بپردازد. اولویت بندی استراتژی‌ها با استفاده از ماتریس QSPM انجام شده است. یافته ها و نتایج پژوهش حاکی از آن است که به‌ دلیل تمرکز کاربرهای تجاری و جاذب سفر در مرکز ناحیه و میزان فرسودگی، ریز دانگی بالای قطعات، نفوذپذیری پایین شبکه معابر باعث افزایش آسیب‌پذیری شبکه معابر در شرایط بحرانی شده است.. استراتژی منتخب بر اساس بیش‌ترین امتیازات شامل: بهسازی و نوسازی بافت کالبدی ناحیه از جمله: تجمیع قطعات و مقاوم سازی بافت‌های فرسوده و اعمال ضوابط تراکم و ارتفاع ساختمانی و جمعیتی به منظور کاهش میزان آسیب‌پذیری در شرایط بحرانی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

- احدنژاد روشتی، محسن. روستایی، شهریور و کاملی فر، محمد جواد (1394). ارزیابی آسیب‎پذیری شبکه معابر شهری در برابر زلزله با رویکرد مدیریت بحران مطالعه موردی: منطقه 1 شهر تبریز. اطلاعات جغرافیایی، شماره 24، دوره 95، 50-37.
- امین زاده، بهرام. و عادلی، زینب (1393). سنجش میزان آسیب پذیری بافت­های شهری در مواقع بروز بحران زلزله (مطالعه موردی: نواحی شهر قزوین). هویت شهر، شماره 8، دوره بیستم، 16-5.
- بهزادفر، مصطفی. و شایان نژاد، عباس (1391). ارزیابی میزان آسیب‎پذیری ناشی از عامل دسترسی در هنگام وقوع زلزله (مطالعه موردی: محدوده مرکزی شهرداری منطقه 6 تهران)­. نقش جهان، شماره 2، دوره دو، 13-1.
-تولایی، سیمین. زنگانه، احمد. پریزادی، طاهر. شکیبایی، اصغر (1397). تحلیل فضایی نقش شبکه معابر در تاب­آوری کالبدی شهر مورد مطالعه: منطقه یک شهرداری تهران. نشریه مطالعات ساختار و کارکرد شهر، شماره هجده­، دوره ششم،55-33.
- غلامی، رحیم. سرور، رحیم. ولی شریعت پناهی، مجید و پیشگاهی فرد، زهرا (1394). مدیریت بحران و سنجش آسیب پذیری بافت کالبدی شبکه معابر منطقه 21 تهران با استفاده از مدل AHP به کمک GIS. پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، شماره 3 ، دوره 10، 165-137.
- غلامی، رحیم، سرور، رحیم، ولی شریعت پناهی، مجید، و پیشگاهی فرد، زهرا (1395). تحلیل معیارهای کالبدی - ترافیکی و سنجش میزان آسیب­پذیری در منطقه 21 تهران با تاکید بر مدیریت بحران. جغرافیایی سرزمین، 13(50)، 89-65.
- خدادادی، فاطمه، انتظاری، مژگان، و ساسان پور، فرزانه. (1399). تحلیل آسیب پذیری شهری در برابر مخاطره زلزله با روشELECTRE FUZZY (مطالعه موردی: کلان شهر کرج). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 20(56 )، 113-93.
- ساسان‌پور، فرزانه. شماعی، علی. افسر، مجید. و سعیدپور، شراره. (1396). برسی آسیب‌پذیری ساختمان‌های شهر در برابر مخاطرات طبیعی (زلزله) مطالعه موردی محله محتشم کاشان. مجله مخاطرات محیط طبیعی، شماره ششم، دوره 14، 122-103.
- ساعد موچشی، رامین و عشق آبادی، فرشید (­1389­). تحلیل معابر شهری تهران از دیدگاه آسیب­پذیری زلزله. کنفرانس ملی مدیریت بحران.
- طبیبیان، منوچهر و مظفری، نگین (1397). ارزیابی آسیب پذیری بافت‎های مسکونی در برابر زلزله و راهکارهای کاهش آسیب پذیری (مطالعه موردی: منطقه شش شهرداری تهران). مطالعات شهری، شماره 7، دوره 27، 112-93.
- عادلی، زینب. و یزدان پناه شاه­آبادی، محمدرضا (­1401). سنجش میزان آسیب‌پذیری شبکه معابر شهری در مواقع بروز بحران زلزله (نمونه موردی : منطقه یک شهر قزوین­). دومین کنفرانس بینالمللی معماری، عمران، شهرسازی، محیط زیست و افق‌های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب، تبریز.
-فنی، زهره. احمدی، توحید. و رضویان، محمدتقی (1396). راهبردهای توسعه پایدر حمل و نقل شهری با استفاده از تحلیل شبکه (مطالعه موردی: ساختار مدیریت حمل و نقل کلانشهر تبریز). جغرافیا و برنامه­ریزی، شماره بیست و یک، دوره 59، 242-221.
- قنبری، ابوالفضل. سالکی ملکی، محمدعلی و قاسمی، معصومه (1395). ارزیابی میزان آسیب پذیری شبکه معابر شهری در برابر زمین لرزه (نمونه موردی: شهرک باغمیشه تبریز). جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره یک، دوره 8، 15-1.
- کاظمی نیا، عبدالرضا. و غنی زاده، علیرضا (1397). ارزیابی آسیب‎پذیری لرزه­ای شبکه حمل و نقل با تأکید بر معیارهای مقاومت زمین و طراحی مسیر­های امداد و نجات با استفاده از GIS. مهندسی فناوری اطلاعات مکانی، شماره 6، دوره یک، 76-57.
- کاظمی­نیا­، عبدالرضا، میمندی پاریزی­، صدیقه (1396). ارزیابی توان شبکه معابر شهری و طراحی مناسب­ترین شبکه هندسی معابر با رویکرد مدیریت بحران با استفاده از GIS. نشریه علمی پژوهشی علوم و فنون نقشه برداری، شماره چهار، دوره ششم.
- محمدپور، صابر. و امیری، سارا (1399). تدوین و ارزیابی راهبردهای توسعه یکپارچه الگوهای حمل و نقل در راستای پایداری, با بکارگیری فرآیند تحلیل شبکه­ای (مطالعه موردی: استان کرمان). دانش شهرسازی، شماره چهار، دوره دوم، 143-115.
- میرزایی، عنایت اله. علی الحسابی، مهران ( 1396). تحلیلی شبکه مبنا از وضعیت آسیپ پذیری شبکه ی معابر شهری و قابلیت دسترسی پس از وقوع زلزله مطالعه‌ی‌ موردی: شهر الیگودرز. نشریه مدیریت بحران، شماره دو، دوره ششم.
- نظم فر، حسین. و عشقی چهاربرج، علی (1395). ارزیابی آسیب‎پذیری شبکه­ی معابر شهری در برابر زلزله­های احتمالی (مطالعه­ی موردی: منطقه­ی 3 شهرداری تهران). مدیریت بحران، شماره پنجم، دوره نهم، 61-49.
- Afsari, R., Nadizadeh Shorabeh, S., Bakhshi Lomer, A. R., Homaee, M., & Arsanjani, J. J. (2023). Using Artificial Neural Networks to Assess Earthquake Vulnerability in Urban Blocks of Tehran. Remote Sensing15(5), 1248.
Bono, F., Gutiérrez, E. (2011). “A network-based analysis of the impact of structural damage on urban accessibility following a disaster: the case of the seismically damaged Port Au Prince and Carrefour urban road networks. Journal of Transport Geography, Vol.19, No.3, PP.1443-1455.
- Bazazan lotfi S, Rahimi M. (2017). A Study on Vulnerability of UrbanNeighborhoods to Earthquake (Case Study: Farahzad Neighborhood, Tehran). Journal of Civil Engineering and Materials Application, 1(1):1-7.
- Chen, Y. J., Chang, K. H., Sheu, J. B., Liu, C. H., Chang, C. C., Chang, C. H., & Wang, G. X. (2023). Vulnerability-based regionalization for disaster management considering storms and earthquakes. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 169, 102987.
- El-Maissi, A. M., Argyroudis, S. A., Kassem, M. M., Leong, L. V., & Mohamed Nazri, F. (2022). An integrated framework for the quantification of road network seismic vulnerability and accessibility to critical services. Sustainability, 14(19), 12474.
- Kim, S., & Yeo, H. (2016). A flow-based vulnerability measure for the resilience of urban road network. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 218, 13-23.
- Luping, Y., & Dalin, Q. I. A. N. (2012). Vulnerability analysis of road networks. Journal of Transportation Systems Engineering and Information Technology, 12(1), 105-110.
- Malakar, S., & Rai, A. K. (2023). Estimating seismic vulnerability in West Bengal by AHP-WSM and AHP-VIKOR. Natural Hazards Research.
- Pan, S., Yan, H., He, J., & He, Z. (2021). Vulnerability and resilience of transportation systems: A recent literature review. Physica A: Statistical Mechanics and its Applications, 581, 126235.
- Tang, Y., & Huang, S. (2019). Assessing seismic vulnerability of urban road networks by a Bayesian network approach. Transportation research part D: Transport and Environment, 77, 390-402.
- Roosta, M., Javadpoor, M., & Ebadi, M. (2022). A study on street network resilience in urban areas by urban network analysis: comparative study of old, new and middle fabrics in Shiraz. International Journal of Urban Sciences26(2), 309-331.