جاده

جاده

روشی برای برآورد خطرپذیری جسم راه در برابر سیلاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار‌، مرکز تحقیقات راه و مسکن و شهرسازی، تهران، ایران
چکیده
سیلاب مهم ترین مخاطره بر بخش حمل و نقل زمینی در ایران است. تاکنون خطرپذیری در خصوص جسم راه در برابر سانحه سیل کمتر مورد توجه بوده است. عمده روشها بر میزان آسیب پذیری پل در برابر سیل متمرکز بوده است و سایر پارامترهای خطرپذیری مدنظر نبوده است، در حالی که جسم راه با آسیب پذیری متنوع و در نتیجه سطوح خطرپذیری مختلفی همراه است. در این روش بر اساس نتایج گزارش فنی بخش حمل و نقل ایالت لوئیزیانا آمریکا، پارامترهای موثر بر خطرپذیری مورد مطالعه و امکان برآورد آن برای ایران ارایه شده است. بر اساس نتایج این تحقیق، نوع روسازی(صلب یا انعطاف پذیر)، مدول ارتجاعی لایه ها، ضخامت لایه رویه و شرایط زهکشی راه مهم ترین بخش آسیب پذیری را تشکیل داده اند.در خصوص احتمال خطر سیلاب،دوره بازگشت مورد است و در خصوص در معرض بودن،شرایط ترافیک راه لحاظ شده است. نتایج نشان می دهد میزان خطرپذیری راههای کشور ما که غالبا روسازی آن آسفالتی است، در سطح بالایی است. از سویی طول قابل توجه راههای روستایی دارای لایه آسفالتی با ضخامت کم آن را در برابر سیل آسیب پذیر نموده است. از سویی پارامتر زهکشی در ساخت و بهره برداری کمتر مورد تو.جه است و این موضوع میزان خطرپذیری در برابر سیلاب را افزایش می دهد.با روش ارایه شده می توان پهنه بندی مناسب و جامعی از وضعیت خطرپذیری راههها در برابر سیلاب صورت داد و سپس برای تخصیص بهینه منابع برای کاهش خطرپذیری و همچنین استفاده از ظرفیت بیمه در این خصوص بهره برد.
کلیدواژه‌ها

-مجموعه گزارش­های هیات ویژه سیلاب (1398). دانشگاه تهران.
-مجموعه گزارش‌های تخصصی سیلاب‌های فروردین (1398). بررسی آسیبهای راه و ابنیه فنی-گزارش کارگروه حمل و نقل وابنیه فنی، مرکز تحقیقات زاه، مسکن و شهرسازی.
- پوریاری، مقصود و همکاران (1400). تعیین خطرپذیری قابل قبول با ملاحظه خسارت غیر مستقیم  قابل قبول ناشی از حادثه زلزله در شریان حیاتی (حمل و نقل جاده­ای)، فصلنامه علمی پژوهشنامه حمل و نقل، سال هجدهم، دوره چهارم، شماره 69، زمستان، 40-25.
- مکاتبه شماره 17/155618 مورخ 11/9/1402سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای با معاونت حمل و نقل وزارت متبوع با موضوع اولویت بندی مخاطرات،1402.
- محجوب، امیر (1401). راهنمای بازرسی هیدرولیکی پلهای رودخانه ای، مرکز تحقیقات راه مسکن و شهرسازی، شماره نشر گ-993.
- پوریاری، مقصود، ناصراسدی کیارش (1403). ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺧﺴﺎرت ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ  ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﺎدﺛﻪ زﻟﺰﻟﻪ در ﺷﺮﻳﺎن ﺣﻴﺎﺗﻲ (حمل و نقل جاده­ای). فصلنامه علمی پژوهشنامه حمل و نقل، سال 21، دوره سوم، شماره 80، پاییز­، 567-551.
-مرکز تحقیقات راه مسکن و شهرسازی، دستورالعمل بازرسی نگهداری و تعمیر پل‌ها (1402). مصوبه147 شورای عالی زیربنایی حمل ونقل.
-ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﺑﻮدﺟﻪ ﮐﺸﻮر (1399). راﻫﻨﻤﺎی ﺗﻬﯿﻪ ﻧﻘﺸﻪ­ﻫﺎی ﺧﻄﺮﭘﺬﯾﺮی ﺳﯿﻼب، ﺿﺎﺑﻄﻪ ﺷﻤﺎره 821.
-ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﺑﻮدﺟﻪ ﮐﺸﻮر (1384). راﻫﻨﻤﺎی ﭘﻬﻨﻪ ﺑﻨﺪی ﺳﯿﻞ و ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺣﺪ ﺑﺴﺘﺮ و ﺣﺮﯾﻢ رودﺧﺎﻧﻪ­ﻫﺎ. ﺿﺎﺑﻄﻪ ﺷﻤﺎره 307.
-ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﺑﻮدﺟﻪ ﮐﺸﻮر (1394). راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻴﻼب دﺷﺖ، بخشنامه گروه سوم.
-مومنی مژده امیرحسین، ابطحی فروشانی سیدمهدی، صفوی حمیدرضا (1395). ارائه روشی جهت شناسایی و اولویت­بندی نقاط مستعد مخاطرات در شبکه­های حمل و نقل جاده­ای، مطالعه موردی استان اصفهان. پژوهشنامه حمل و نقل. سال سیزدهم، شماره سوم، پاییز، 287- 271.
-شریعت مهیمنی افشین، کاظمی علی اصغر (1389). بکارگیری شاخص ریسک بر اساس معیار دسترسی برای افزایش قابلیت اطمینان شبکه جاده ای استان کردستان. پژوهشنامه حمل و نقل. دوره 7، شماره 3 .
 -Mingjiang Tao Rajib B. Mallick, (2020). Best Practice for Assessing Roadway Damages Caused by Flooding, Final Report 615, Louisiana Transportation Research Center.
-UNDRO, (1980). Natural disasters and vulnerability analysis. Report of Experts Group Meeting of 9–12 July 1979. Geneva: UNDRO. Google Scholar.
-UN/ISDR (United Nations/International Strategy for Disaster Reduction), (2017), Global Assessment Report on Disaster Risk Reduction. Genf: United Nations, Google Scholar.
-Pouryari,M; Mahboobi Ardakani, A.R. Hassani, N, A Multi-Criteria Vulnerability of Urban Transportation Systems Analysis Against Earthquake Considering Topological and Geographical Method: A Case Study, Iranian Journal of Science and Technology, Transactions of Civil Engineering, Vol. 46, Issue 3, 2147-2160.
doi: 10.1007/s40996-021-00699-4