جاده

جاده

راهکارهای کاهش آلودگی ناشی از حمل‌ونقل در شهرها: مروری بر مطالعات پیشین و ارائه راهکارهای موثر در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مهندسی عمران- برنامه‌ریزی حمل‌و‌نقل‌، دانشکده فنی‌مهندسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
2 دانشیار، گروه مهندسی عمران- برنامه‌ریزی حمل‌و‌نقل، دانشکده فنی‌مهندسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
چکیده
با گسترش شهرنشینی و افزایش وابستگی به وسایل نقلیه شخصی، آلودگی ناشی از حمل‌ونقل به یکی از چالش‌های اساسی شهرهای معاصر تبدیل شده است. این مسئله، به‌ویژه در شهرهای پرجمعیت ایران، پیامدهای محیط‌زیستی و سلامت‌محوری جدی به همراه داشته است. در این مطالعه مروری، ضمن بررسی پژوهش‌های پیشین، اثرات مخرب حمل‌ونقل شهری بر محیط زیست، از جمله آلودگی هوا، صدا و تخریب منابع طبیعی، تحلیل شده و راهکارهای کاهش این آلودگی‌ها ارائه گردیده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که کاهش کیفیت هوا، خاک و منابع آبی و تهدیدات سلامتی برای انسان، گیاهان و حیوانات از پیامدهای اصلی آلودگی‌های حمل‌ونقل است. راهکارهای پیشنهادی شامل ترویج فرهنگ‌سازی ترافیکی، گسترش حمل‌ونقل همگانی و پیاده‌روی، بهبود فناوری‌های خودرو و سوخت، جایگزینی خودروهای فرسوده با خودروهای برقی، استفاده از سوخت‌های جایگزین و توسعه فضاهای سبز شهری است. این راهکارها، در صورت اجرا و نظارت دقیق، می‌توانند به کاهش معنادار آلودگی‌ها و بهبود کیفیت زندگی شهروندان منجر شوند. اعمال تدابیر جدی و سیاست‌گذاری‌های هدفمند در این زمینه، گامی اساسی برای حفاظت از محیط زیست شهری محسوب می‌شود.
کلیدواژه‌ها

-ابوالفضلی، مصطفی، سعیدی، تارا، نامدارپور، فرنوش و شفاعت، علی (1398). بررسی تاثیر سیاست‌های مدیریت تقاضای حمل و نقل بر کاهش تولید آلاینده‌های هوا در شهر تهران با استفاده از مدلسازی پویای سیستمی. هجدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک.
-آزمون مساعد، مینا (1398). بررسی آلودگی‌های بصری مرکز شهر تهران در ناهنجاری­های ترافیکی و بزهکاری. هجدمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک.
-اکبری، فاطمه، ناظمی، علی و ممی‌پور، سیاب (1401). به‌کارگیری رویکرد سیستمی در شناخت عوامل مؤثر بر مصرف انرژی و انتشار CO2 در بخش حمل‌ونقل شهری؛ مطالعۀ موردی: شهر تهران. نشریه علمی پژوهشی مهندسی و مدیریت انرژی سال دوازدهم، شماره اول، بهار، 109-98.
-امیری، داود (1400). تاثیر حمل و نقل شهری در آلودگی هواو نقش مترو در کاهش آن. دومین کنفرانس بین‌المللی فناوری‌های نوین در مهندسی معماری و شهرسازی ایران.
-امینی، حسین (1396). حمل و نقل شهری آثار و راهکار­های زیست محیطی. دومین همایش بین المللی عمران، معماری و شهر سبز پایدار.
-امینی نسب، مهدی، امینی نسب، مجتبی و جعفری، فاطمه (1395). کاهش مصرف سوخت و آلودگی هوا با استفاده از سیستم­های حمل و نقل هوشمند. چهارمین کنفرانس بین‌المللی در مهندسی برق و کامپیوتر.
-بساطی‌فر، حسن و لک‌زندی، مهدی (1401). رتبه بندی عوامل مؤثر بر ارزیابی و تحلیل شاخص‌های حمل‌ونقل پایدار. دومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت اخلاق و کسب و کار.
-بنی طالبی، احسان، دهقانی, سعید و حسینی، وحید (1393). تخمین بار آلودگی سیستم حمل و نقل شهری تهران بمنظور ارزیابی راهکارهای کاهش آلودگی هوا. نخستین همایش سیستم‌های حمل و نقل هوشمند جاده‌ای.
-بهاری، داود (1399). مدیریت حمل و نقل شهری و کنترل اثرات و راهکارهای ریست محیطی آن. ششمین کنفرانس ملی پژوهش­های کاربردی در مدیریت، حسابداری و اقتصاد سالم در بانک، بورس و بیمه.
-حسنی، فاطمه و قربانی، محمد (1398). بررسی اثرات جانبی بهداشتی و زیست ‌محیطی جایگزینی اتوبوس‌های برقی با دیزلی در شهر تهران. هجدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک.
-حسین زاده، سید. حمید، سنایی، مجید، همپانژاد، الناز و رضاخانی، حامد. (1392). تبعات زیست محیطی حمل و نقل شهری و راهکارهای بهبود آن در ایران. اولین همایش ملی معماری، مرمت، شهرسازی و محیط زیست پایدار.
-خواجه پور, امیر., سالخورده حقیقی, محمد., موسوی، سید حجت الله و رضایی، محسن. (1394). کاربرد روٍش AHP در اولویت‌بندی راهکارهای کاهش آلودگی هوای ناشی از حمل و نقل شهری. کنفرانس بین‌المللی دست‌آوردهای نوین پژوهشی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی.
-ذوقی، حسن، رجبی، ام. البنین و سروش، مجید (1396). نقش خودروهای الکتریکی در کاهش آلودگی هوا و بهبود شرایط زیست محیطی در ایران. هفدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک.
-رجبی، ام­البنین، و نادران، علی (1398). اولویت­بندی راهکارهای کاهنده آلودگی هوا ناشی از حمل ونقل شهر ی در شهر تهران با روش­های تصمیم­گیری چند معیاره ویکور و پرومته. هجدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک.
-رمضان زاده، حبیب. الله، مولائی، علیرضا و مولائی، علی محمد (1394). حمل و نقل شهری، اثرات و راهکارهای زیست محیطی آن. دو فصلنامه‌ی هنرهای کاربردی، (6)، بهار و تابستان.
-زحمت کش فیلابی، فرهاد و نیشابوری، علی­اصغر (1401). کاهش آلودگی محیط زیست سیستم حمل و نقل شهری مشهد با استفاده از فرانید مهندسی ارزش­­) مطالعه موردی: معاونت عمران، حمل و نقل و ترافیک شهرداری مشهد مقد­س. نوزدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حملونقل و ترافیک.
-سعدی­کیا، توحید و بالیست، جهانبخش (1393). کاهش آلودگی هوا با بررسی و مدیریت حمل و نقل شهری. اولین کنفرانس بین‌المللی یافته‌های نوین در علوم کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست.
-سیاری، فواد و احتشامی، مجید (1397). استراتژی و روش­های کاربردی در کنترل و کاهش آلودگی ناشی از حمل و نقل شهری (منابع متحرک). ماهنامه علمی تخصصی پایا شهر.
-شیشه­گر، مجتبی (1400). تحلیلی بر اثرات زیست محیطی حمل و نقل و راهکارها و مدیریت برنامه ریسی ترافیک در راستای توسعه پایدار شهری. ششمین همایش بین‌المللی عمران، معماری و شهر سبز پایدار.
-صمدزاد، مهدی و ناظم بکائی، مصطفی (1398). ارائه مدل سیاست­گذاری مدیریت تقاضا برای کاهش استفاده از وسایل نقلیه شخصی در مناطق شهری با بهینه­سازی مصرف منابع محدود محیط زیست (مطالعه موردی شهر تهران). هجدهمین کنفرانس بین المللی مهندسی حمل و نقل و ترافیک.  
-طباطبایی، سید عباس طباطبایی، طیبه و ساعد، محمد (1395). عوامل موثر در آلودگی هوا در کالنشهر اهواز. سومین کنگره علمی پژوهشی افق­های نوین در حوزه مهندسی عمران، معماری، فرهنگ و مدیریت شهری ایران.
-عادلی­زاده، مصطفی، رضایی، ناهید و بامینری، یلدا (1397). چالش­های ملی و منطقه­ای آلودگی هوای ناشی از حمل و نقل شهری. دومین کنفرانس ملی پیشرفت­های نوین در حوزه انرژی و صنایع نفت و گاز.
-عبدی، محمدحامد و بهاری، مهدی (1393). نقش رویکرد توسعه‌ی حمل و نقل محور (TOD) در کاهش آلودگی­های ناشی از ترافیک شهری. ششمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری.
-عصری، فرزاد و شجاعی، محمد (1401). کنترل سطح آلودگی هوای ناشی از حمل و نقل شهری و ترافیک حاصله با استمداد از مدیریت بهینه ترافیک (مطالعه موردی: شهرهای ساحلی غرب استان مازندران). هشتمین کنگره سالانه بین­المللی عمران، معماری و توسعه شهری.
-عمرانی، فروغ، عرب عامری، فاطمه و محمدی، میترا (1395). راهکارهای کاهش آلودگی هوای ناشی از ناوگان حمل و نقل مشهد. کنفرانس بین‌المللی عمران؛ معماری، مدیریت شهری و محیط زیست در هزاره سوم.
-فرمند، مجید (1391). ترازنامه انرژی.
-فروتن، امیر و جان بابانژاد، محمدحسین (1398). تحلیل نگرش مردم شهر تهران پیرامون آلودگی هوا و صدای شهر تهران. هجدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک.
-محمدی تهرودی، مژده، کاظمی تبار، سید محسن و محمدی، محمدحسن (1401). بررسی آلودگی صوتی ناشی از ترافیک در مناطق پر رفت و آمد شهر کرمان با استفاده از تکنیک­های آماری و GIS. نوزدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک.
-منوچهری، فاطمه (1400). راهکارهای زیست محیطی مدیریت شهری در کاهش آلودگی با تأکید بر حمل و نقل عمومی مترو در کالنشهرها. هشتمین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم انسانی، مدیریت و کارآفرینی ایران.
-موسوی صدر، محیا و میرمقتدایی، مهتا (1401). کاربرد انرژی تجدیدپذیر در طراحی سیستم حمل و نقل همگانی سبز در مقیاس محله-نمونه موردی محله مرزداران تهران. نوزدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک.
-موسویان، سید ابوالحسن (1388). بررسی نقش سامانه‌های حمل و نقل در آلایندگی زیست محیطی. همایش ملی انسان، محیط زیست و توسعه پایدار.
-نجات بخش­، علی (1381). توسعه پایدار و کاهش آلودگی محیط زیست (تاثیر وسائط حمل و نقل بترینى و گازوئیلى و سیستم عبور و مرور در آلودگى هوا). دومین همایش بهینه‌سازی مصرف سوخت در ساختمان.
-هفشجانی، سید هاشم و ورشوساز، کتایون (1387). تاثیر ICT بر کاهش مصرف سوخت و آلودگی هوا ناشی از حمل و نقل درون شهری (مطالعه موردی شهر اهواز). همایش ملی سوخت، انرژی و محیط زیست.
-وکیلی، حسین و فلاح تفتی، مهدی (1398). مقایسه عملکرد تقاطع‌های چراغدار متعارف با تقاطع‌های با دوربرگردان میانه‌ای از منظر شاخص‌های آلودگی هوا و مصرف سوخت (­مطالعه موردی - شهر یزد). هجدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک.
-یزدی‌زاده، علی، کلانتری، نوید و سعادت‌خواه، نوشین (1392). کاربرد توابع دوز- واکنش به منظور ارزیابی اثرات آلودگی هوا ناشی از حمل‌ونقل. سیزدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک.
-یوسفی، مهین (1401). بررسی تأثیر حمل و نقل و ترافیک بر آلودگی هوا در محیط زیست. هفتمین همایش بین‌المللی مدیریت، حسابداری، اقتصاد و علوم اجتماعی.
 
-Akomolafe, O. O., Olorunsogo, T., Anyanwu, E. C., Osasona, F., Ogugua, J. O., & Daraojimba, O. H. (2024). Air quality and public health: a review of urban pollution sources and mitigation measures. Engineering Science & Technology Journal, 5(2), 259-271. doi.org/https://doi.org/10.51594/estj.v5i2.751
  -Banirazi Motlagh, s. H., Pons, O., & Hosseini, S. M. A. (2023). City-scale model to assess rooftops performance on air pollution mitigation; validation for Tehran. Building and Environment, 244, 1107.
doi.org/10.1016/j.buildenv.2023.110746
-Bélanger-Gravel, A., & Janezic, I. (2021). Does communication support the promotion of cycling for transportation? Results from an experiment to test messaging strategies. Journal of Transport & Health. 21, 101081.
doi.org/https://doi.org/10.1016/j.jth.2021.101081
-Borken-Kleefeld, J., Berntsen, T., & Fuglestvedt, J. (2010). Specific Climate Impact of Passenger and Freight Transport. Environmental Science & Technology, 44(15), 5700-5706. doi.org/10.1021/es9039693
-Heidari, I., Eshlaghy, A. T., & Seyyed Hoseini, S. M. (2023). Sustainable transportation: Definitions, dimensions, and indicators - Case study of importance-performance analysis for the city of Tehran. Heliyon, 9(10), e20457. doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e20457
-Mirzahossein, H., Rassafi, A. A., Sadeghi, K., & Safari, F. (2020). Overview of the Literature on the Transit-Oriented Development to Investigate a Practical Solution for Traffic Congestion in Iran Cities. International Journal of Transportation Engineering, 7(4), 355-372. doi.org/10.22119/ijte.2020.201024.1495
-Mostafavi, S., Safikhani, H., Köten, A. P. D. H., & Karagoz, Y. (2021). Experimental investigation for the decisive role of vehicles in the air pollution of arak city in Iran and presenting the related solutions to reduce the air pollution. Journal of Thermal Engineering, 9, 1208-1218.doi.org/10.18186/thermal.1376802
-Soufiemami, M. (2022). Ameliorating transport system focusing on sustainability and inclusiveness through a mixed-method research (A case study in Tehran, Iran). doi.org/10.48550/arXiv.2301.07504
-Trembecka, A., Ginda, G., & Kwartnik-Pruc, A. (2023). Application of the Decision-Making Trial and Evaluation Laboratory Method to Assess Factors Influencing the Development of Cycling Infrastructure in Cities. Sustainability, 15, (23).
-Winebrake, J., Corbett, J., Falzarano, A., Hawker, J., Korfmacher, K., Ketha, S., & Zilora, S. (2008). Assessing Energy, Environmental, and Economic Tradeoffs in Intermodal Freight Transportation. Journal of the Air & Waste Management Association (1995), 58, 1004-1013.
doi.org/10.3155/1047-3289.58.8.1004