1
گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
2
استادیار، گروه راه و ترابری، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3
کارشناسی ارشد راه ترابری گروه مهندسی عمران دانشگاه فردوسی مشهد
10.22034/road.2026.584205.2498
چکیده
گزینش شیوه سفر، تأثیر مستقیمی بر میزان پیامدهای اجتماعی و زیستمحیطی ناشی از حملونقل شهری دارد. در پژوهش پیشرو، تلاش شده است تا پیامدهای خارجی تحمیل شده به جامعه توسط دو مد سفر متداول شامل خودروی شخصی و تاکسی، در یک محدوده درونشهری واقع در شمال کشور مورد ارزشگذاری قرار گیرد. پنج دسته هزینه خارجی شامل گرمایش جهانی، آلودگی هوا، آلودگی صوتی، تراکم ترافیک و تصادفات، برای هر یک از دو مد مذکور محاسبه و مقایسه شده است. ابتدا یک شبکه حملونقل درونشهری انتخاب و پارامترهای هندسی معابر و حجم ترافیک فعال در آن برداشت گردید. هزینه واحد هر آلاینده بر اساس مطالعات بینالمللی معتبر و با بهرهگیری از روش انتقال منافع و شاخص برابری قدرت خرید، به شرایط اقتصادی و اجتماعی ایران انطباق داده شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که میانگین هزینه خارجی سفر با خودروی شخصی نزدیک به پنج و نیم برابر مقدار متناظر آن در سفر با تاکسی است. بیشترین سهم از کل هزینههای خارجی محاسبه شده، به ترتیب مربوط به آلودگی هوا (پنجاه و شش درصد)، تصادفات (هجده درصد)، تراکم (سیزده درصد) و گرمایش جهانی (سیزده درصد) است. نتیجه آنکه جایگزینی خودروی شخصی با تاکسی، به ویژه در سفرهای تکسرنشین، میتواند به طور چشمگیری از بار هزینههای تحمیل شده به جامعه بکاهد.