جاده

جاده

مدل‌سازی تأخیر سرویس‌های اتوبوسرانی شهری و تحلیل فنی-اقتصادی راهبردهای کاهش تأخیر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد‌، گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
2 دانشیار، گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 دانش آموخته دکتری، گروه ایمنی ترافیک، دانشکده علوم و فنون راهنمایی و رانندگی، دانشگاه جامع علوم انتظامی امین، تهران، ایران
چکیده
در سیستم حمل‌ونقل عمومی شهری، منظم بودن حرکت ناوگان اتوبوسرانی یکی از پایه‌های اصلی رضایت مسافران به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف کمی‌سازی میزان تأخیر سرویس‌های اتوبوسرانی و شناسایی مؤثرترین شیوه‌های کاهش آن در خطوط درون‌شهری انجام شده است. محدوده مورد مطالعه، شبکه خطوط اتوبوسرانی کلان‌شهر شیراز می‌باشد. برای دستیابی به اهداف تحقیق، داده‌های میدانی شامل تعداد مسافران سوار و پیاده شده، تعداد ایستگاه‌ها، مدت زمان مکث در هر ایستگاه و روش پرداخت کرایه (نقدی یا الکترونیکی) از ۲۸ دستگاه اتوبوس در ۱۴ خط اصلی جمع‌آوری گردید. با بهره‌گیری از تحلیل رگرسیون خطی چندمتغیره، مدلی برای برآورد زمان تأخیر ارائه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که به ترتیب تعداد مسافران سوار و پیاده شده، مدت زمان توقف در ایستگاه، تعداد ایستگاه‌ها و استفاده از کارت بلیت (با اثر منفی) بیشترین سهم را در پیش‌بینی تأخیر دارند. بر اساس نتایج، جایگزینی پرداخت الکترونیکی به جای پول نقد می‌تواند زمان تأخیر را تا حدود ۳۲ درصد کاهش دهد. همچنین ایجاد ایستگاه‌های پهلوگیری و توسعه سامانه‌های هوشمند اطلاع‌رسانی به عنوان مؤثرترین راهکارهای فنی-اقتصادی معرفی شده‌اند.
کلیدواژه‌ها

-اسماعیل‌پور، اشکان و خاکسار، حسن (۱۴۰۱). مدل سازی توسعه سیستم اتوبوس تندرو در معابر شهری. مطالعات مدیریت ترافیک، ۱۷(۶۴). 140-113
-الله‌دادی، مهدی، شماعی، علی و ساسان‌پور، فرزانه (۱۳۹۸). بررسی حمل و نقل عمومی و ارزیابی خطوط اتوبوس تندرو کلانشهر اصفهان مطابق با استاندارد ۲۰۱۶ BRT. مطالعات شهری، ۹(۳۳). 14-3.
-طاهرخانی، حامد و طاهریان، آرش (۱۳۹۶). زمانبندی حرکت اتوبوسهای BRT با در نظر گرفتن محدودیت های ترافیکی حاصل از زمان های متغیر چراغ های راهنمایی و رانندگی. مدیریت شهری، ۱۶(۴۷). 530-523.
-عدلی، مهران و جعفری حقیقت‌پور، پگاه (۱۳۹۷). پیش بینی و بهینه سازی مدل زمان تاخیر مسافران اتوبوس به منظور افزایش رضایت­مندی مسافرین. سومین کنفرانس ملی پژوهشهای کاربردی در مهندسی عمران، معماری و مدیریت شهری.
-کی‌منش، محمودرضا و پروینی، امیرمحمد (۱۴۰۲). طراحی شبکه اتوبوس تندرو با لحاظ کردن تقاضای سفر (مطالعه موردی شهر کرج). مهندسی سازه و ساخت، ۱۰(۴). 22-5.
-کی‌منش، محمودرضا و پروینی، امیرمحمد (۱۴۰۳). تحلیل حساسیت شاخص­های ارزیابی حمل و نقل در صورت تغییرات سرفاصله اتوبوس تندرو. مهندسی حمل و نقل، ۱۶(۱).۴۱۵۹-۴۱۷۵
-ماهپور، علیرضا (۱۴۰۰). مدلسازی و ارزیابی عوامل موثر بر رضایت کاربران سیستم حمل و نقل همگانی: مطالعه موردی مترو و اتوبوس تندرو شهر تهران. جاده، ۲۹(۴). 187-171.
-Al Huzomi, H., & Setiaji, B. (2025).A systematic review of bus delay factors in BRT systems: A comprehensive analysis of operational, infrastructural, and external determinants. Transport Reviews, 45(2),
234-258.
-Asimeng, E. T. (2025). Bus rapid transit implementation challenges in African cities:A case study of institutional and financial barriers. Case Studies on Transport Policy, 13, 100-116.
-Gaya, C., Ferreira, M., & Cunha, I. (2016).Bus arrival time and occupancy prediction models: A comparative study of survival analysis and linear regression approaches. IEEE Transactions on Intelligent Transportation Systems, 17(8), 2212-2222.
-Karakurt, A. (2025). Deciphering the dynamics of bus rapid transit delays: A decision trees and Bayesian networks approach for Istanbul’s Metrobus system. Jurnal Teknik Sipil, 21(1),
1-18.
-Khan, A., & Tabassum, S. (2025).Socio-economic impacts of bus rapid transit project delays in developing cities: A case study of Peshawar. Transport Policy, 142, 89-104.
-Kim, S., Lee, J., & Park, S. (2017). Hidden costs of construction delays in urban transit projects: Economic and social implications of extended implementation periods. Journal of Construction Engineering and Management, 143(9), 04017058.
-Shockley, D. B. (2023). The impact of smart card fare payments on transit bus dwell time: An empirical analysis of boarding efficiency. Transportation Research Record, 2677(5), 112-125.
-Wang, L., & Zhou, H. (2010). Governance and efficiency of urban bus services in Chinese megacities: A DEA and regression analysis. Transportation, 37(3), 511-528.
-Yang, Y., Li, S., & Wang, Z. (2024). Two-stage scheduling optimization for bus rapid transit corridors under time-dependent demand. Transportation Research Part C: Emerging Technologies, 158, 104-122.
-Zhang, Q., Ma, Z., & Jenelius, E. (2024). Real-time bus arrival delays analysis using seemingly unrelated regression model: Capturing heterogeneous spatiotemporal effects. Transportation, 1-28. [Online first]
-Zhang, Q., Ma, Z., Wu, Y., Liu, Y., & Qu, X. (2025). Quantifying variable contributions to bus operation delays considering causal relationships: A causality-based explainable AI approach. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 184, 103881.
-Zhang, Y., Liu, H., & Chen, W. (2023). Causal discovery for bus delay propagation analysis: A method integrating spatiotemporal data with explainable AI. Multimodal Transportation, 2(3), 100045.
-Zhao, F., & Li, M. (2023). Calibration of highway-transit speed relationships for improved transit network modeling in urban corridors. Florida Department of Transportation Research Report, 1-85.