جاده

جاده

سرریز تلاطم قیمت نفت بر شاخص‌های اقتصادی حمل‌ونقل ریلی ایران: کاربرد مدل MGARCH‑BEKK

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تهران، ایران
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تحلیل سرریز تلاطم قیمت نفت بر شاخص‌های اقتصادی بخش حمل‌ونقل ریلی ایران شامل ارزش‌افزوده، حمل کالا و حمل مسافر برای دوره زمانی ۱۳۷۱–۱۴۰۳ طراحی شده است. برای این منظور، از مدل اقتصادسنجی دو متغیره MGARCH-BEKK استفاده شده است. یافته‌های حاصل از برآورد مدل نشان می‌دهد که ضرایب غیرقطری ماتریس شوک‌ها (A) برای هر سه شاخص ریلی مثبت و از لحاظ آماری معنادار است. به‌بیان دیگر، شوک‌های قیمت نفت در دوره قبل، به‌طور معناداری نوسانات جاری ارزش‌افزوده، حمل کالا و حمل مسافر ریلی را افزایش می‌دهد و سرریز تلاطم از بازار نفت به بخش ریلی به‌صورت دوطرفه (خودمتأثری) نیز مشاهده می‌شود. همچنین ضرایب قطری نشان‌دهنده تأثیرپذیری هر متغیر از شوک‌های گذشته خود است. آزمون نرمال بودن پسماندها نیز نرمال بودن توزیع خطاها را تأیید کرد. بر اساس نتایج، افزایش نوسانات قیمت نفت، تلاطم بیشتری در شاخص‌های ریلی ایجاد می‌کند و خبرهای مثبت یا منفی از بازار نفت به‌ترتیب باعث افزایش یا کاهش نوسانات در این بخش می‌شود. از این‌رو، پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران کلان اقتصادی با طراحی سازوکارهای ثبات‌بخش، نهادهای نظارتی با الزام به افشای ریسک، سرمایه‌گذاران با تنوع‌بخشی سبد سوخت و مدیریت ریسک با تدوین سناریوهای مقابله با بحران، آسیب‌پذیری حمل‌ونقل ریلی را در برابر نوسانات نفتی کاهش دهند.
کلیدواژه‌ها

-ابونوری، اسمعیل و تور، منصور (1398). برآورد نسبت پوشش ریسک، وزن بهینه و اثرات سرریز تلاطم در بازار سهام ایران، آمریکا، تر­کیه و امارات، فصلنامه علمی پژوهش­های اقتصادی ایران، سال بیست وچهارم، شماره 81، زمستان،  156-135.
-پژمان‌راد، پیمان و بازدار اردبیلی، پریسا (۱۳۹۳). بررسی پدیده بیماری هلندی و اثر شوک‌های نفتی در بخش حمل‌ونقل ریلی کشور، شانزدهمین همایش بین‌المللی حمل‌ونقل ریلی، انجمن مهندسی حمل و نقل ریلی ایران، تهران، ایران.
- پورکرمانی، کسری(1405)، سرریز نوسان بین بازار نفت و بازار کرایه حمل، فصلنامه جاده، سال بیست و چهارم، دوره دوم، شماره 127 تابستان،  148-131.
-ترازنامه انرژی(1403)، دفتر برنامه­ریزی و اقتصاد کلان برق و انرژی، معاونت برق و انرژی.
- خلفی، سپیده و اسعدی سامانی، حمید(1404). مدلسازی نوسانات و همبستگی های بازار نفت در بازارهای جهانی با رویکرد بررسی عوامل کلان اقتصادی و سیاسی، فصلنامه رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، سال نهم، شماره 97 ، تابستان، 427-411.
-دفتر برنامه­ریزی کلان برق و انرژی (1401). ترازنامه انرژی، وزارت نیرو، معاونت امور برق و انرژی، تهران، 669-1.
-سالنامه آماری حمل­ونقل ریلی کشور (1403). دفتر هوشمند سازی و داده کاوی، معاونت تأمین سرمایه و اقتصاد حمل­ونقل، شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران.
- سلمانی بی­شک، محمدرضا. اسدزاده، احمد. جمالی فرد، فرزاد (1398). تأثیر تغییرات قیمت نفت و حجم کالاهای کانتینری بر هزینه حمل ونقل دریایی، پژوهشنامه حمل و نقل، شماره58­، بهار، 139-125.
-سوری، علی (1400). اقتصاد سنجی همراه با کاربرد Eviews & Estata، نشر نور علم، تهران.
- سیفی­پور، رویا و بازدار اردبیلی، پریسا (1404). بررسی اثر شوکهای کلان اقتصادی بر بخش حملونقل، فصلنامه پژوهشنامه حمل و نقل، سال بیست و دوم، دوره اول، شماره 82 ، بهار، 190-173.
- سیفی­پور، رویا و افروز امینی، فاطمه (1391). تأثیر افزایش قیمت سوخت بر تقاضای باری ریلی و سهم آن از حمل و نقل زمینی، مهندسی حمل و نقل، سال سوم، شماره چهارم، تابستان 1391، 315-324.
- فشاری، مجید و غفوری بارجین، هانیه (1396). بررسی تاثیر قیمت سوخت بر تقاضای حمل و نقل جاده­ای: رهیافت پارامتر متغیر در طول زمان و الگوریتم کالمن-فیلتر، فصلنامه نظریه­ های کاربردی اقتصاد، سال چهارم، شماره 2، تابستان،  103-126.
-کسرایی­فر، محمد، غلامی، امیر و مهدی احمدی، سیدمحمد (1405).  انتقال ریسکهای اقتصادی کووید- 19 و پیامدهای سیاستی آن بر حمل­ونقل نفت، فصلنامه پژوهشنامه حمل و نقل، سال بیست و سوم، دوره اول، شماره 86­­، بهار،
301-314.
-کریمی، الهه، فلاحی، محمدعلی و لطفعلی­پور، محمدرضا (1395). بررسی اثر سرریز تلاطم قیمت در بازارهای بین المللی نفت، بنزین و سوخت دیزل، مطالعات اقتصاد انرژی، جلد ۱۲، شماره ۴۹، ۴۴-۲۷
-کمیجانی، اکبر و حاجی حیدری، آمنه(1402). اثر نامتقارن قیمت نفت، نااطمینانی قیمت نفت و تحریم های اقتصادی بر رشد اقتصادی و تورم در ایران، دو فصلنامۀ مطالعات و سیاست­های اقتصادی، دوره دهم، شمارۀ دو، شماره پیاپی 20، پاییز و زمستان، 218-189.
-ورهرامی، ویدا و حسین­پور، ندا (1397). اثرگذاری بی­ثباتی قیمت حامل­های انرژی بر ارزش افزوده و نرخ تورم بخش حمل­ ونقل زمینی(ریلی و جاده­ای)، فصلنامه جاده، شماره97، زمستان، 165-155.
- مجردی، مهناز، نیکوقدم، مسعود و الیاسپور، بهنام (1404). بررسی اثر نوسانات قیمت نفت و نااطمینانی سیاست اقتصادی بر بازده سهام در ایران، اقتصاد پولی مالی­، دوره جدید، سال سی و دوم، شمار ة 1، پیاپی 29 ، بهار و تابستان،99-75.
-Baba, Y., Engle, R. F., Kraft, D. F., & Kroner, K. F. (1990). Multivariate simultaneous generalized ARCH, Unpublished manuscript, University of California, San Diego.
 -Behrens, K., & Pels, E. (2012). Intermodal competition in the freight transport market: The role of oil prices. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 46(7), 1023-1036.
-Bollerslev, T. (1986). Generalized autoregressive conditional heteroskedasticity. Journal of Econometrics, 31(3), 307-327.
-Chen, Shuiyang. Hao, Siting. Meng, Bin .
Zhang, Yajing. Kuang, Haibo(2025),  Revisiting oil and tanker shipping markets: The role of geopolitical risk in shaping spillover dynamics, Energy, Vol. 321, 15 April 2025, 135494.
-Engle, R. F., & Kroner, K. F. (1995). Multivariate simultaneous generalized ARCH. Econometric Theory, 11(1), 122-150.
-Hofmann, Erik. Solakivi, Tomi. Töyli, Juuso. Zinn, Martin(2018), Oil price shocks and the financial performance patterns of logistics service providers, Energy Economics, Vol.72.
doi: 10.1016/j.eneco.2018.04.006.
-https://cbi.ir/
-Killins, Robert N.(2020). The impact of oil on equity returns of Canadian and U.S. Railways and airlines, The North American Journal of Economics and Finance, Vol.52.
doi: 10.1016/j.najef.2020.101178
- Li, S., & Yang, Z. (2018). Oil price shocks and the demand for railway services in emerging economies. Energy Economics, 76, 298-309.
 - Lu, C. S., & Tseng, P. H. (2012). The effect of oil price on the operational efficiency of rail carriers: A comparative study of electric and diesel fleets. Journal of Transport Economics and Policy, 46(2), 201-216.
-Maitra, Debasish. Ur Rehman, Mobeen. Ranjan Dash, Saumya. Hoon, Kang Sang(2021), Oil price volatility and the logistics industry: Dynamic connectedness with portfolio implications, Energy Economics ,October 2021, Vol. 102 ,105499.
-Notteboom, T. (2012). The impact of oil price fluctuations on the competitiveness of short sea shipping and rail. Maritime Policy & Management, 39(4), 357-374.
-Przekota, Grzegorz. Szczepa´nska-Przekota, Anna. (2024), How Road and Rail Transport Respond to Economic Growth and Energy Prices: A Study for Poland, 17(22), 5647.
-Santos, G., & Rojey, L. (2013). The impact of fuel prices on rail freight demand and operational costs in the US. Transport Policy, 30, 92-101.
-Zou, G., & Chau, K. W. (2019). Long- and short-run effects of fuel prices on freight transportation volumes in Shanghai. Sustainability, 11(18), 5017.