1
گروه برنامه ریزی حمل و نقل، دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
2
گروه آمار، دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
3
گروه مهندسی عمران (راه و ترابری)، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
10.22034/road.2026.612231.2583
چکیده
اولویتبندی مداخلات ایمنی ترافیک شهری بر اساس فراوانی تصادفات یا نرخ جراحات، بهتنهایی نمیتواند تفاوتهای اجتماعی و فضایی مناطق را در تخصیص منابع ایمنی منعکس کند. این پژوهش با هدف شناسایی و تفکیک پهنههای اولویتدار ایمنی ترافیک بر اساس همزمانی بار جراحات، سهم آسیبپذیری اجتماعی و ساختار فضایی پنهان انجام شد تا زمینه تعیین جهتگیریهای متمایز مداخله در مناطق دارای شرایط متفاوت فراهم شود. دادههای نیویورک (۲۰۲۱–۲۰۲۴) در ۲۳۱۱ پهنه ورونوی و ۹۲۴۴ مشاهده پهنه–سال تحلیل شد. نرخ جراحات با مدل سلسلهمراتبی بیزی شامل توزیع گاما، اثرات فضایی ساختاریافته و غیرساختاریافته و گام تصادفی مرتبه اول برای تغییرات زمانی، با لحاظ حجم ترافیک، ۱۵ شاخص آسیبپذیری اجتماعی و ۹ متغیر شبکه معابر و محیط ساختهشده برآورد شد. پهنهها برحسب بار مورد انتظار جراحات و سهم خالص اجتماعی طبقهبندی و شاخص تمرکز جمعیتوزندار تجزیه شد. بار مورد انتظار جراحات در آسیبپذیرترین پنجک جمعیتی ۱٫۴۴ برابر کمآسیبپذیرترین پنجک بود (فاصله اعتبار ۹۵ درصد: ۱٫۴۰ تا ۱٫۴۹). سهم شاخصهای اجتماعی و مؤلفه فضایی ساختاریافته از گرادیان نابرابری بهترتیب ۵۹ و ۷۷ درصد و سهم شبکه معابر و محیط ساختهشده ۳۴ درصد منفی بود. طبقهبندی فضایی ۳۴۳ پهنه با بار جراحات و سهم اجتماعی بالا، ۱۸۷ پهنه با بار بالا و سهم اجتماعی پایین و ۱۵۶ پهنه با سهم اجتماعی بالا و بار پایین شناسایی کرد. پهنههای دارای بار مشابه ممکن است نیازهای مداخلهای متفاوتی داشته باشند؛ این تفکیک مبنایی برای اولویتبندی عدالتمحور منابع ایمنی، تمایز مداخلات مهندسی و محلهمحور و بررسی تغییرات فضایی توضیحدادهنشده فراهم میکند.