جاده

جاده

اثر نابرابری اقتصادی، اشتغال و رشد اقتصادی بر تلفات جاده‌ای در ایران (مدل خودرگرسیو با وقفه‌های توزیعی (ARDL))

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه اقتصاد، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
چکیده
آسیب‌های جاده‌ای از مهم‌ترین چالش‌های توسعه در ایران به شمار می‌آیند و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای دارند. این مطالعه با هدف بررسی نقش نابرابری اقتصادی، اشتغال و رشد اقتصادی در تلفات ترافیکی جاده‌ای انجام شده است تا سهم عوامل کلان اقتصادی در افزایش یا کاهش ایمنی جاده‌ها روشن شود. داده‌های سری زمانی مربوط به متغیرهای تلفات تصادفات، نابرابری (ضریب جینی)، اشتغال و تولید ناخالص داخلی در مدل خودرگرسیو با وقفه‌های توزیعی (ARDL) مورد تحلیل قرار گرفتند تا روابط بلندمدت میان آنها شناسایی شود. نتایج نشان داد بین متغیرها رابطه‌ای پایدار و معنادار وجود دارد و نابرابری درآمدی مهم‌ترین عامل فزاینده تلفات است. همچنین افزایش اشتغال و رشد اقتصادی در غیاب سیاست‌های ایمنی و توزیعی مؤثر می‌تواند موجب تشدید تلفات شود. ضریب تصحیح خطا نشان داد که سیستم با سرعت حدود ۶.۴ درصد در هر دوره به تعادل بلندمدت بازمی‌گردد. یافته‌ها بیانگر آن است که توسعه اقتصادی تنها در صورتی منجر به کاهش تلفات می‌شود که هم‌زمان با سیاست‌های کاهش نابرابری، ارتقای عدالت اجتماعی، بهبود زیرساخت‌های ایمنی و آموزش عمومی همراه باشد؛ در غیر این صورت رشد اقتصادی به‌تنهایی کاهش پایدار تلفات را تضمین نخواهد کرد.
کلیدواژه‌ها

-توکلی کاشانی، علی و سرتیپی، زهرا (1398). قیمت سوخت، مصرف سوخت و تلفات حوادث ترافیکی، هفدهمین کنفرانس بین المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک.
-توکلی کاشانی، علی، سرتیپی، زهرا و افشارپور، مهلا (1398). مدل اثرات توأم دو متغیر کلان اقتصادی تولید ناخالص داخلی و قیمت بنزین بر تلفات حوادث ترافیکی با استفاده از داده‌های پانل. پژوهشنامه حمل‌ونقل، 58،42-29.
-رحیم‌زاده، اشکان ‏(1401). ‏بررسی تأثیر توسعه اقتصادی بر تلفات ترافیک جاده‌ای در کشورهای با درآمد بالا و متوسط با رویکرد گشتاورهای تعمیم‌یافته. مطالعات کمی در مدیریت، 3(51)، 176-159.
-زهرا نصراللهی، سمیرا شاکری فر، نفیسه صادقی (1393). رابطه رشد اقتصادی با تلفات جاده‌ای. فصلنامه مطالعات مدیریت ترافیک، 9(32). 20-1.
-مهرگان نادر، قلی زاده علی اکبر  و  محمدی فریبرز (1391). تلفات ترافیکی ایران در چارچوب یک بررسی اقتصادی. مهندسی حمل‌ونقل،1 (پیاپی 13)، 69-59.
 
-Akinyemi, Y. (2020), Relationship between economic development and road traffic crashes and casualties: empirical evidence from Nigeria.
-Anesh SukhaiID, Rajen Govender, Ashley van Niekerk (2021). Fatality risk and issues of inequity among vulnerable road users in South Africa. PLoS ONE, 16(12), doi.org/10.1371/journal.pone.0261182
-Christie, N., Jones, S., & O’Toole, S. E. (2025). Systemic inequalities in road safety outcomes across high-income countries and lessons from intervention approaches. Journal of Transport & Health.
-Dahlgren, Göran & Margaret Whitehead (1991). Policies and strategies to promote social equity in health. Background document to WHO - Strategy paper for Europe. See discussions, stats.
-Nicola Christie, Sarah Jones, Sarah E. O’Toole (2025). Systemic inequalities in road safety outcomes across high income countries and lessons from intervention approaches. Journal of Transport & Health.
 doi.org/10.1016/j.jth.2025.102006
-Safaei, N., Zhoub, C., Safaei, B., & Masoudd, A. (2021). Gasoline prices and their relationship to the number of fatal crashes on U.S. roads. Transportation Engineering 4.
-Sukhai, A., Govender, R., & van Niekerk, A. (2023). Fatality risk and issues of inequity among vulnerable road users in South Africa. Paper presented at the Consortium of Universities for Global Health (CUGH) Conference, South Africa.  
-Tandrayen-Ragoobur, V. (2025).
The economic burden of road traffic accidents and injuries: A small island perspective. International Journal of Transportation Science and Technology,
17, 109–119.
 doi.org/10.1016/j.ijtst.2024.03.002
-World Health Organization. (2023). World Health Organization annual report 2023.
-Yakubu, A. T., Ajide, F. M., & Abdulrahman, I. A. (2023). Income inequality and road transport accidents in Nigeria. African Journal of Economic Review, 11(2), 1–26.