جاده

جاده

تحلیل شاخص کاربری نیروی انسانی در بخش حمل‌ونقل ریلی کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تهران، ایران
چکیده
حمل‌ونقل ریلی یکی از ارکان اصلی زیرساخت‌های حمل‌ونقل در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه، نقشی حیاتی در رشد اقتصادی، توسعه منطقه‌ای و پایداری زیست‌محیطی ایفا می‌کند. این شیوه حمل‌ونقل نه تنها از نظر جابجایی بار و مسافر حائز اهمیت است، بلکه به عنوان محرکی برای تخصیص بهینه منابع انسانی و بهبود بهره‌وری نیروی کار عمل می‌کند. با توجه به اهمیت این موضوع و ازآنجاکه شاخص کاربری نیروی انسانی می‌تواند نقش مهمی در رشد و توسعه اقتصادی کشور و بخصوص بخش حمل‌ونقل ریلی داشته باشد، در این مطالعه نقش شاخص ترکیبی کاربری نیروی انسانی در بخش حمل‌ونقل ریلی کشور موردبررسی قرارگرفته است. برای این منظور در این مطالعه ابتدا به محاسبه شاخص‌ ترکیبی کاربری نیروی انسانی در بخش حمل‌ونقل ریلی پرداخته می‌شود و در ادامه به بررسی اثرات شاخص‌ ترکیبی کاربری نیروی انسانی بر بخش حمل‌ونقل ریلی با بهره‌گیری از الگوی اقتصادسنجی خود رگرسیون با وقفه گسترده(ARDL) به تخمین مدل و تفسیر نتایج پرداخته می‌شود. نتایج نشان می‌دهد که هم در کوتاه‌مدت و هم در بلندمدت شاخص کاربری نیروی انسانی تأثیر مثبتی بر ارزش‌افزوده بخش حمل‌ونقل ریلی دارد. سایر متغیرهای مدل شامل موجودی سرمایه، نیروی کار و مصرف انرژی نیز اثرات مثبت و معنی‌داری بر رشد اقتصادی بخش ریلی نشان داده‌اند.
کلیدواژه‌ها

-بازدار اردبیلی، پریسا. امام وردی، قدرت الله. غیاثوند، ابوالفضل و سیفی­پور، رویا (1403). شاخص ترکیبی ثبات مالی و اقتصادی و بررسی آن در بخش حمل­ونقل ریلی، فصلنامه علمی جاده، سال بیست و دوم، دوره سوم، شماره 120­، پاییز، 64-49.
-برادران، وحید، باراد، مظفر و محمدی، مهیا (1396). تحلیل موانع توسعه بهره وری در اداره کل واگن­های راه آهن جمهوری اسلامی ایران براساس تحلیل شاخص­های بهره وری و ارائه راهکارهای موثر بر ارتقای آن، نشریه مدیریت
 بهره وری،
پیاپی 41، 180-145.
-بشیری، مهدی، پورسیدآقایی، محسن و جواهرمنش، فرشید (1388)، مطالعه زمان استاندارد انجام خدمات توسط مأمورین موظف در قطارهـای مسافری ایران (بـا رویکـرد افـزایش بهرهوری)، دو ماهنامه علمی-پژوهشی دانشور رفتار، دانشگاه شاهرود، سال شانزدهم، شماره55، 118-105.
 
-پورکاظمی، محمدحسین و سلطانی، حسنعلی (1386). ارزیابی کارایی راه آهن جمهوری اسلامی ایران در مقایسه با راه آهن­های کشورهای آسیایی و خاورمیانه، مجله تحقیقات اقتصادی، شماره78، بهار ، 121-87.
- پورکاظمی، محمدحسین و رضایی، جواد (1382). ارزیابی کارایی نواحی سیزده گانه راه آهن جمهوری اسلامی ایران به روش تحلیل پوششی داده­ها(D.E.A)­، دوره 38، شماره 3، شماره پیاپی 3، پاییز و زمستان، دی  ماه، 163-145.
-ثنایی ایلخچی، علی، عبدالملکی، مهدی و نظری، سبحان
(1401). شناسایی مهمترین عوامل تأثیرگذار بر عملکرد حمل بار ریلی با استفاده از روش­های تحلیل داده و داده­کاوی؛ مطالعه موردی: راه­آهن ایران،
 dx.doi.org/10.2139/ssrn.5192834
-خادم ثامنی،  ملودی و آشور، علی (1399). بررسی تأثیر سطح تحصیلات نیروی انسانی در کارایی صنعت ریلی ایران و نقش دانشکده مهندسی را ه آهن، فصلنامه آموزش مهندسی ایران، سال بیست و دوم، شماره 88 ، زمستان،72-57.
- زورمند باغدار، سید ناصر، پویا، علیرضا، پاکدامن، مرتضی و حاجی میرزاجان، امیر (1404). ارزیابی و رتبه­بندی کارایی فنی مناطق راه­آهن ایران در حمل­ونقل بار با استفاده از مدل تحلیل پوششی داده­های پنجره­ای، فصلنامه علمی پژوهشنامه حمل و نقل، سال بیست و دوم، دوره دوم، شماره 83 ، تابستان، 111-134.
-سالنامه آماری 1403 حمل­ونقل ریلی کشور (1403). دفتر هوشمند سازی و داده کاوی، معاونت تأمین سرمایه و اقتصاد حمل­ونقل، شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران.
-سوری، علی (1400). اقتصاد سنجی همراه با کاربرد Eviews & Estata، انتشارات نور علم، تهران.
-سیف­نیا، فرخنده. اجاقی، سهیلا (1393). اندازه­گیری بهره­وری کل عوامل تولید راه آهن ج.ا.ا و بررسی تأثیر اجزای بهره­وری کل عوامل تولید راه آهن بر تولید ناخالص داخلی کشور ایران با استفاده از رهیافت اقتصاد سنجی طی دوره 1381-91، شانزدهمین همایش بین المللی حمل و نقل ریلی، انجمن مهندسی حمل و نقل ریلی ایران، تهران.
-شیرعلی، شیرین و بهمنش، محمد (1396). بررسی عوامل مؤثر بر بهره وری نیروی انسانی در صنعت ریلی، دومین همایش بین المللی افق­های نوین در علوم انسانی و مدیریت، انجمن افق نوین علم و فناوری، تهران.
-قاسمی، علیرضا و سبحانی­پور، سید محمدرضا (1404). بررسی سطح بلوغ فرایندهای مدیریت منابع انسانی شرکت راه آهن ج.ا.ا بر اساس استاندارد 34000 تعالی منابع انسانی (مورد مطالعه: اداره کل راه آهن قم)، فصلنامه مدیریت راهبردی و آینده پژوهی، دوره ،8 شماره1، بهار و تابستان،  111 ـ 85.
-مروتی شریف آبادی، علی، منصوری، زهرا، زارع احمدآبادی، حبیب و زنجیرچی، سید محمود (1400). شناسایی عوامل کلیدی موثر بر سیستم حمل و نقل ریلی باری در افق 05 ساله با استفاده از تکنیک دلفی، دو فصلنامه علمی آینده پژوهی ایران، دوره 6، شماره 1، بهار و تابستان، 232-205.
 -Azizi, N., Akhavan, P., Philsoophian, M., Davison, C., Haass, O., & Saremi, S. (2022). Exploring the factors affecting sustainable human resource productivity in railway lines. Sustainability, 14(1), 225.
- Batsokin, A. O.(2019). Specific features of estimating labour productivity in railway transport. Directory of Open Access Journals,105-112.
-Cantos, P., & Maudos, J. (2000). Productivity, efficiency and technical change in European railways: A non-parametric approach. Transportation, 27(4), 403-423.
-Couto, A., & Graham, D. J. (2008). Economies of scale and density in urban rail transport: effects on productivity. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review.
-Dadfar, F., Tutunchi, J., & Tabatabayi Nasab, S. Z. (2014). Investigating the factors affecting the promotion of manpower productivity in Railroad Company of Islamic Republic of Iran. International Conference on Business Development and Excellence.
-Daneci-Patrau, D., & Patache, L. (2011). Efficiency of human resources management in railway transport. Journal of Academic Research in Economics, 3(3), 258-270.
-Fadaei Foroutan, Seyedeh Ladan. Bamdad, Shahrooz (2022). Efficiency evaluation of Iranian railway stations using data envelopment analysis, Journal of Industrial Engineering and Management Studies, Vol. 9, No. 1, 38-48.
-Gathon, H. J., & Pestieau, P. (1995). Decomposing efficiency into its managerial and its regulatory components: The case of European railways. European Journal of Operational Research, 80(3), 500-507.
-https://www.cbi.ir/
-https://www.rai.ir/page-Default/fa/0/form/pId8715
-International Transport Forum (ITF). (2019). Efficiency in railway operations and infrastructure management. OECD/ITF.
  -Kotenko, A., & Kotenko, O. (2022). Locomotive team productivity as a criterion for optimal locomotive fleet management. In Lecture Notes in Networks and Systems­,
Vol. 403, 567-576.
-Kotenko, O., & Kotenko, A. (2024).
The approach to assessing the level of digital mobility of human capital of railway transport enterprises. Bìznes Inform, 10, 123-130.
-McGeehan, H. (1993). Rail costs, productivity and the variable cost function:
A translog approach. Journal of Transport Economics and Policy, 27(2), 157-174.
-Movahedi, M. M., Abtahi, S.Y. Motamedi, M.(2011). Iran railway efficiency analysis using DEA: An international comparison. International Journal of Applied Operational Research, 1(1), 1-6.
-Movahedi, M. M., & Hoseini, S. M. (2008). Efficiency evaluation of 12 regions of RAI (Iranian railway) using data envelopment analysis (DEA). International Journal of Railway, 1(2), 37-44.
-Nazarenko, I. (2013). The estimation and optimization of personnel’s potential of railway transport’s department. Semantic Scholar.
-Oum, T. H., & Yu, C. (1994). Economic efficiency of railways and implications for public policy: A comparative study of the OECD countries. Journal of Transport Economics and Policy, 28(2), 121-138.
-Oum, T. H., Waters, W. G., & Yu, C. (1999). A survey of productivity and efficiency measurement in rail transport. Journal of Transport Economics and Policy, 33(1), 9-42.
-Oum, T. H., Wang, K., Yu, C., Coppola, P., Castagna, L., Kato, H., Le, Y., Luo, X., Gan, S., Kim, K., Kim, W., Patil, G., Gaur, V., Circella, G., Mhiuddin, H., Lecompte, M. C., & Lim, C. (2025). The WCTRS global subway efficiency benchmarking task force inaugural report: The key findings, lessons learned, policy issues investigated. Transport Policy, 162, 353-363.
  -Saghafi, M. (1999). Concepts of measuring productivity and its indicators in rail passenger transportation. 06th Railway Transportation Conference.
-Sarkeshikian, S. A., Lotfi, A., & Bagheri, M. (2019). Productivity management in Iranian railway by data envelopment analysis. International Journal of Transportation Engineering, 7(1), 67-76.
-Specific features of estimating labour productivity in railway transport. (2019). Directory of Open Access Journals.
-Tretheway, M. W., Waters II, W. G., & Pok, S. (1997). Productivity growth of Canadian National and Canadian Pacific Railways: A comparison with U.S. railroads. Logistics and Transportation Review, 33(1), 25-41.
-Ünver, M., & Ersöz, T. (2013).
The regression model of the labor productivity in Turkish railway systems. 2nd International Symposium on Railway Systems Engineering.
-United Nations Economic Commission for Europe (UNECE). (2002). Indicators of productivity in rail transport (TRANS/SC.2/2002/15). United Nations.
-United Nations Economic Commission for Europe (UNECE). (2023). Productivity in rail transport (ECE/TRANS/SC.2/2023/7). United Nations.
Europe. (2002). Productivity in rail transport (Report No. TRANS/SC.2/2002/15). United Nations.
-Wang, S., Tang, D., Zhang, Z., & Zhao, X. (2026). High-speed transport infrastructure and labor distribution: International lessons on spatial-temporal governance structures. Journal of Transport Geography, 113, 104106.