جاده

جاده

تحلیل تطبیقی عملکرد و هم‌افزایی سیستم‌های حمل‌ونقل انبوه‌بر شهری با رویکرد مدل‌سازی یکپارچه (مطالعه موردی: کلان‌شهر اصفهان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه عمران، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه عمران، دانشکده عمران، معماری و هنر، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی
3 گروه عمران، واحد شهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی، شهر قدس، ایران
4 استاد، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
چکیده
رشد سریع شهرنشینی، افزایش تقاضای سفرهای درون‌شهری و ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی، برنامه‌ریزی حمل‌ونقل عمومی را در کلان‌شهرهای تاریخی با چالش‌های جدی مواجه کرده است. کلان‌شهر اصفهان، به دلیل برخورداری از آثار ثبت جهانی، محدودیت‌های کالبدی بافت تاریخی و افزایش تقاضای جابه‌جایی، نیازمند رویکردی یکپارچه در توسعه سیستم‌های حمل‌ونقل انبوه‌بر است. هدف این پژوهش، تحلیل تطبیقی عملکرد و هم‌افزایی سیستم‌های حمل‌ونقل انبوه‌بر شهری و ارائه چارچوبی برای انتخاب مناسب‌ترین راهبرد توسعه حمل‌ونقل در اصفهان است.

این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. ابتدا نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای سیستم حمل‌ونقل اصفهان با استفاده از تحلیل SWOT شناسایی شد. سپس اهمیت معیارهای ارزیابی شامل عملکرد حمل‌ونقلی، گردشگری، حفاظت از میراث فرهنگی، شاخص‌های اقتصادی و زیست‌محیطی با روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) تعیین گردید. در ادامه، پنج سناریوی توسعه شامل وضعیت موجود، توسعه مترو، تراموای گردشگری، اتوبوس برقی و سیستم یکپارچه هوشمند با استفاده از روش TOPSIS رتبه‌بندی شدند. همچنین، برای بررسی پایداری نتایج، تحلیل حساسیت در سناریوهای مختلف مدیریتی و اقتصادی انجام شد.

نتایج نشان داد توسعه یک مد حمل‌ونقل به‌تنهایی پاسخگوی نیازهای آینده اصفهان نیست و راهبرد مبتنی بر یکپارچگی و هم‌افزایی مدهای مختلف، عملکرد مطلوب‌تری دارد. سناریوی سیستم یکپارچه هوشمند شامل مترو، تراموای گردشگری، اتوبوس برقی و سامانه MaaS در تمامی سناریوهای تحلیل حساسیت بالاترین رتبه را کسب کرد. بر این اساس، توسعه حمل‌ونقل پایدار در اصفهان باید بر رویکردی میراث‌محور، گردشگری‌محور و مبتنی بر یکپارچگی شبکه حمل‌ونقل استوار باشد.
کلیدواژه‌ها

-Antipova, A., Sultana, S., Hu, Y., & Rhudy, J. P. (2020). Accessibility and Transportation Equity. Sustainability, 12(9), 3611.
 doi: 10.3390/su12093611
-Azarm, Z., Ghalani, Z., & Ranjbar, E. (2017). Transformation of Public Spaces and Changing Pattern of Mobility in Isfahan.
-Banister, D. (2008). The sustainable mobility paradigm. Transport Policy, 15(2), 73–80.
-Cervero, R., & Kockelman, K. (1997). Travel demand and the 3Ds. Transportation Research Part D, 2(3), 199–219.
-Farsani, N.T. (2020). Promoting Ghetto Niche Tourism in Isfahan.
-Isfahan Metro. (2025). System overview and operational characteristics.
-Jurdak, R. (2013). The Impact of Cost and Network Topology on Urban Mobility: A Study of Public Bicycle Usage in 2 U.S. Cities. Plos One, 8(11), e79396.
 doi: 10.1371/journal.pone.0079396
-Litman, T. (2023). Evaluating Public Transportation Benefits and Costs. Victoria Transport Policy Institute.
-Mahrez, Z., Sabir, E., Badidi, E., Saad, W., & Sadik, M. (2020). Smart Urban Mobility.
-Orozco, L.G.N., Alessandretti, L., Saberi, M., Szell, M., & Battiston, F. (2021). Multimodal Urban Mobility and Multilayer Transport Networks.
-Palrao, T., Rodrigues, R., Madeira, A., & Mendes, A.S. (2025). Urban Mobility as Cultural Heritage.
-Rodrigue, J. P. (2020). The Geography of Transport Systems. Routledge.
-Safari, Z., Nooraie, H., & Dehghani, M. (2025). Transportation Livability in Isfahan.
-Salazar-Serna, K., Cadavid, L., & Franco, C.J. (2024). Modeling Urban Transport Choices.
-Toghraee, M.T., Shafiei, Z., & Doosti-Irani, M. (2020). The Impact of Perceived Quality of Urban Transportation Services in Isfahan on Satisfaction of Domestic Tourists.
-UNESCO World Heritage Centre. (1995). Decision 19 BUR VI.22 - Meidan Emam of Isfahan. Available at: https://whc.unesco.org/en/decisions/5495
-UNESCO World Heritage Centre. (2008). State of Conservation of Meidan Emam, Esfahan. Available at: https://whc.unesco.org/en/soc/852/
-UNESCO World Heritage Centre. (2019). State of Conservation of Meidan Emam, Esfahan. Available at: https://whc.unesco.org/en/soc/3948/
-UNESCO World Heritage Centre. (2025). Meidan Emam, Esfahan. Available at: https://whc.unesco.org/en/list/115/
-Vuchic, V. R. (2017). Urban Transit Systems and Technology. Wiley.
-Zhang, H., Zhang, Y., Wang, R., & Zhang, X. (2025). Tourismification–Transportation Quality–Ecological Resilience System.
-Zhu, J., & Li, K. (2025). MaaS Tourism Logistics Service Supply Chain.